ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၁
ခေါငှးမာသူ
၁၉၇၀ ပှည့နှှဈ ဗီယကနွမှ စဈမှပှငတွေနရော __
ခှလငှတွေပခွှဲ တခုကို ဦးဆောငတွဲ့ အမရေိကနစွဈဗိုလှ တယောကဟှာ ဗီယကကှောငှးတှလကွခကှေနွဲ့ သှေးသံရဲရဲဖှဈနပေါတယှ ။
သူ့ကိုယမွှာတော့ ဗီယကကှောငှးတှပဈထေဲ့လိုကတွဲ့ အကေေ – ၄၇ ကညှဆွံ ၄ ခုက ဖောကဝှငနှတောပါ ။
ဒါပမေဲ့ စဈဗိုလဟှာ နောကဆွုတဖွို့မစဉှးစားပဲ သူ့တပခွှဲနဲ့ ရှေ့တကပွီး ရနသှူကို ခှမှေုနှးဖို့သာ အမိန့ဆှကပှေးပါတယှ ။
သူ့ရဲ့မိုကမွိုကကွနှးကနှး အမိန့နှဲ့ တပခွှဲဟာရှေ့တိုးပီး ရနသှူကို တနပှှနတွိုကစွဈဆငှ ခှမှေုနှးပီးခိနမွှ အဲ့ဒီစဈဗိုလဟှာ စဈမှပှငရှေှေ့တနှးဆေးရုံကို တကသှှားပါတယှ ။
ညာဘကှ ပုခုံး လကှ တငပွါး နဲ့ ခှထေောကှ ၄ နရောမှာ ဒဏရှာရထားပမေဲ့ chain of command ကို မပကှစှပေဲ ဆကလွကတွိုကပွှဲဝငပွီးရနသှူကို ခှမှေုနှးနိုငတွဲ့ အဲ့ဒီစဈဗိုလဟှာ ငှကှယွတေံဆိပှ ခှီးမှှင့ခှံရပါတယှ ။
အဲ့ဒီ စဈဗိုလနွာမညကွတော့ ” ဝကဈွလေ ကလခှ ” ပါ ။
ရာထူးအဆင့ဆှင့ှ တိုးလို့ ကှယလှေးပှင့ရှ ဗိုလခွှုပဖှှဈတဲ့အခနွိမှာ ဥရောပက NATO တပရှဲ့ အကှီးအကဲ ဖှဈလာသူပါ ။
ကိုဆိုဗိုဗုံးကှဲစဈဆငရှေးကို ဦးဆောငခွဲ့ရသူ ” ဗိုလခွှုပကွလခှ ” လို့ နာမညှ ကှီးလာသူ တယောကပွါ ။
ထိခိုကဒွဏရှာရနပမေေဲ့ နောကမွဆုတတွမှး ဆကလွကတွိုကပွှဲဝငတွတတွဲ့ ဗီယကနွမတွုနှးကတညှးက သူ့ရဲ့ခေါငှးမာစိတကွို ကိုဆိုဗိုမှာ လညှး လာတှေ့ရပှနပွါတယှ ။
အဲ့ဒီ ခေါငှးမာမှုနဲ့ပဲ လူမိုးကှီးဝါဒီ မီလိုဆီဗဈကို ဦးခိုးပဈခဲ့သူပါ ။
အတှငှးသဘောကိုသိသူ
ဘော့ဈနီးယားပှညတွှငှးစဈနဲ့ ဂငှနွိုဆိုဒကွို အဆုံးသတပှေးတဲ့ ဒတနွစောခှုပှ ခှုပဆွိုပှဲမှာ ဆားဘီးယားသမမွတ မီလိုဆီဗဈ ဟာ အရေးပါအရာရောကတွဲ့ သံတမနတွယောကအှဖှဈ အသုံးတခွောံပါတယှ ။
လူကှီးလူကောငှးပီသသော နိုငငှံရေးသမားတယောကဟှနနွဲ့ ဒတနအှစေညှးအဝေးကို တကလွာတဲ့မီလိုဆီဗဈကို ဂငှနွိုဆိုဒရှာဇဝတကှောငအှဖှဈ ယူဆဖို့ သံတမနအှတွမောှားမှားက လကတွှန့နှခေိနမွှာ ဗိုလခွှုပကွလခကွ ” ဒီကောငမွီလိုဆီဗဈဟာ သားသတသှမားလိုစိတနွဲ့ ကောငဗွှ ” လို့ ဒဲ့ဒိုးပှောခဲ့သူပါ ။

ဝငဖွမှးပဈ

ဒတနဆှှေေးနှေးပှဲမတိုငခွငှ ဘော့ဈနီးယားမှာရှိတဲ့ ဆာဘစွဈတပကွို NATO က ၃ ပတလှောကဗွုံးကှဲခဲ့ရပါတယှ ။
ဗိုလခွှုပကွလခကွတော့ ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးပီးခါစ ဆာဘတွပတှှအှခယေေိုငနှတေုနှး ကာရာဒဈဇှ တို့ ရတခွိုမလာဒဈတို့လို ဆာဘရှာဇဝတကှောငတှှကေို ဝငဖွမှးပဈဖို့ ဆောသှှသူပါ ။
ဒါပမေဲ့ နိုငငှံရေးသမားတှကေ အပဈအခတရှပဆွဲရေးပကှသှှားမှာကှောကလွို့ မဖမှးပဲ လှှတထွားပေးမိလိုကပွါတယှ ။
ဗိုလခွှုပကွလခကွိုလညှး ” ကှိုးပေးမဲ့ တရားခှငမွှာ ကှိုးအကှောငှးမှပောသေးတာ ကောငှးတယှ ” လို့ နှဈသိမ့ထှားလိုကပွါတယှ ။
အပှဈပေးအရေးယူခှငှးမရှိလသေောအခါ
ဘော့ဈနီးယနှး ၂ သိနှးလောကကွိုသတဖှှတှ ဂငှနွိုဆိုဒလွုပပွီး တစုံတရာအရေးယူခံရခှငှးမရှိတဲ့အခါမှာတော့ မီလိုဆီဗဈဟာ လကရှဲဇကရှဲ နဲ့ ကိုဆိုဗိုဂငှနွိုဆိုဒကွို မီးအရှိနမှှှင့ပှါတော့တယှ ။
ဒါပမေဲ့ ဒီတခါမှာတော့ အခိနသှိပမွဆှဲလိုတဲ့ US အပါအဝငှ အနောကနွိုငငှံတှဟော ဆာဘတှှအပေေါှ ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးစဖို့ အမှနပှှငဆွငပွါတယှ ။
၁၉၉၉ မတလွမှာ ဥရောပတဝှမှးက NATO တပတှှကေို တပလွှန့ထှားပီး လယောဉတှှကေိုလညှး ဗုံးတှဒေုံးတှတပွဆငေကွာ ပှေးလမှးပေါအှသင့တှငထွားလိုကပွီး activation order ထုတဆွင့ထှားလိုကပွါတယှ ။
ဒီအခိနမွှာ ဥရောပက NATO တပပှေါငှးစုရဲ့ အကှီးအကဲအဖှဈ တာဝနယှူထားရသူကတော့ ဗိုလခွှုပကွလခှ ပါပဲ ။
ရနဘွူယေးဆှေးနှေးပှဲမှာ ဗိုလခွှုပကွလခကွ ဆာဘကွိုယစွားလှယကွို ” Activation Order ထုတထွားပီးပီ ; အမနွိ့ရှတာနဲ့ တပှိုငနွကှ ခငဗွှားတို့ကိုကှုပကွတော့ ပဈမှာပဲ ” လို့ ဒဲ့ဖှဲခဲ့ပါသတဲ့ ။
ကဲ ! ဆာဘတှှေ ဘယလွို ရငဆွိုငမွလဲ ?
ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၂
ဆာဘတှှေ စဈပှငပွီ
————————
အရနအှငအှားအပါအဝငှ ရှိသမှှ လကနွကကွိုငတှှစေုပေါငှးလိုကမွယဆွိုရငှ စဈသား ၁.၂ သနှးရှိတဲ့ ဆာဘတှှကလညှေး အလှှော့မပေးပါဘူး ။
US အထူးသံတမနှ ဟိုးလဘွရုခကွ ဆှေးနှေးပှဲတှကေို ရပဆွိုငှးလိုကပွီလို့ မကှငှောမီ နာရီအနညှးငယကွတညှးက ဆားဘီးယားအစိုးရဟာ နိုငငှံတောအှရေးပေါအှှခအနေေ ကှှငောလိုကပွါတယှ ။
ဒါက ၁၉၉၉ မတလွ ၂၃ ရကနှေ့မှာပါ ။
NATO ရဲ့ ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးကို တုန့ပှှနနွိုငဖွို့ ဆာဘလှကှေောငှးကာကှယရှေးအငအှားကိုလညှး အသင့ပှှငထွားလိုကပွါတယှ ။
Surface to Air Missiles = SAM = မှပှငမွှေဝဟငေပွဈဒုံးပှံတပဖွှဲ့တှကေို တပလွှန့ထှားပါတယှ ။
SAM – 2 တပရှငှး ၃ ရငှး ;
SAM – 3 တပရှငှး ၁၆ ရငှး ;
SAM – 9 တပရှငှးကှီး ၆ ရငှး
စုစုပေါငှးလကှေောငှးကာတပရှငှး ၂၅ ခုဟာ ဟာ NATO ဗုံးကှဲလယောဉတှှကေို ရငဆွိုငဖွို့ အသင့ဖှှဈနပေါပီ ။ ရှှေ့ပှောငှးနိုငတွဲ့စဈပဈစညှးတှကေို ကညှကွှယရှာနရောတှမှော သိမှးဆညှးပဈပါတယှ ။ မရှေှ့ပှောငှးနိုငတွဲ့ပဈစညှးတှကေို ဖုံးကှယပွီးမကှကွှယရှအောငလွုပကှှပါတယှ ။ NATO သုံးတဲ့ သတတွု + အပူအာရုံခံစနဈတှကေို လှည့စှားဖို့ ပဈမှတတွုတှဖနွတေီးပီး ဓါတုဆေးပဈစညှးတှနေဲ့သုတလွိမှးတာအထိ ကယှကွယှပှှန့ပှှန့ှ လုပကှှပါတယှ ။
လကနွကအှငအှားအနနေဲ့ ပှနတွှကကှှည့ရှငှ ယာဉတွငှ
SAM – 9 အစငှး ၁၀၀ အပါအဝငှ သာမနလှယောဉပွဈလကနွကှ ၁၈၀၀ ကှောအှထိပိုငဆွိုငထွားပီး အငတွာနကခွိတဆွကရှဒေါတှကေိုပါ ဖှန့ကှကှခွထှားတဲ့ ဆာဘလှကှေောငှးကာကှယရှေးဟာ အတောတှောင့တှငှးတယလွို့ပှောရမှာပါ ။
အမရေိကနဗွိုလခွှုပှ Ryan ကတော့ စဈပှဲမစခငကွှနဂွရကလွှှတတှောကှှားနာပှဲမှာ ဆာဘလှကှေောငှးကာကှယရှေးအငအှား အတောကှောငှးမှနတွယလွို့ ဝနခွံသှားပါတယှ ။
ပငတွဂှနကွ ဗိုလခွှုပတှှကတေော့ ဆာဘလှကှေောငှးကာစနဈကို ဖှိုဖို့ NATO အနနေဲ့ လယောဉှ ၁၀ စငှးလောကတှော့ ရငှးရလိမ့မှယှ လို့ ခန့မှှနှးကှပါသတဲ့ ။
ဗိုလခွှုပကွလခကွို ပေးထားတဲ့အမိန့မှှာတော့ NATO ဘကကွ အထိအခိုကအှကအှဆုံးမရှိစရေ တဲ့ဗှာ ။
ဘယလှောကပွဲ လှှို့ဝှကှ လှှို့ဝှကှ
ဆာဘတှှဘကွကေ လကှေောငှးကာကှယရှေးတပကွို အသင့ပှှငတွာအပှငှ နောကထွပတွပဖွှဲ့တှကေိုလညှး နရောခထှားနပေါတယှ ။
ပှငသှဈနိုငငှံ ရနဘွူယေးမှာ ဆာဘကွိုယစွားလှယကွ အခိနဆွှဲဆှေးနှေးနစဉအှတှေငှး ဆာဘဗွိုလခွှုပှ Pavkovic ဦးဆောငတွဲ့ အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတောဟှာ ကိုဆိုဗို နယစွပမွှာ လှှို့ဝှကတွပခွပှီး အသင့စှောင့နှတောပါ ။
သူနဲ့အတူ စဈသား ၁၁၄ ၀၀၀ ; ရဲ့နဲ့ပှညသှူ့စဈ ၃ သောငှးခှဲအပါအဝငှ တင့ကှား + သံခပှကွာ အစငှး ၄၀၀ ရှိနပေါတယှ ။
ဆာဘတှှအနနေေဲ့ ဘယလှောကပွဲ လှှို့ဝှကပွီး လုပလွုပှ CIA ကတော့ ဒီတပတှှေ စုရုံးနတောကို ထောကလွှမှးမိပါတယှ ။ ဒါ့အပှငှ ဒီ အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတောရှဲ့ တပဖှှန့ပှုံဟာ NATO ကိုရငဆွိုငဖွို့ ; သမရိုးကှ စဈပှဲတခုကို ဆငနွှှဲဖို့ထကှ အစုလိုကအှပှုံလိုကလွူသတပွှဲတှကေိုနှှဲဖို့ ပှငဆွငနှတေဲ့ အကှောငှး CIA ညှှနမွှူ း George Tenet က ဗိုလခွှုပကွလခကွို ပှောပှထားပါတယှ ။
ခှိမှးခှောကစွကား
———————
အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတောရှဲ့ ရညရှှယခွကှ ဘာလဲဆိုတာ သိပကှှာကှာဆနှးစဈစရာမလိုပါဘူး ။
ဆားဘီးယား ဒု – ဝနကှှီးခှုပှ Vojislav က လူထုရှေ့မှာ
” NATO က ဆားဘီးယားကို ဗုံးကှဲလို့ကတော့ ကိုဆိုဗိုက အလဘှေးနီးယနှးတှေ တယောကမွှ မကနှအှောငှ ဖှဈသှားစရမယှေ ” လို့ကွှမှိးဝါးနတောပါ ။
အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတောရှဲ့ တပမွှူ း Pavkovic ကတော့ အလဘှေးနီးယနှး တယောကမွကနှအှောငှ သတပွဈမယလွို့ခှိမှးခှောကပွါသတဲ့ ။
ဆားဘီးယားသမမွတ မီလိုဆီဗဈ ကလညှး အလဘှေးနီးယနှးတှကေို မောငှးထုတခွငှရှငှ ၅ ရကတွညှးနဲ့ ပှဲပှတတွယှ လို့ ဗိုလခွှုပကွလခှ ကို ကလိ ပါသေးတယှ ။
ကဲ ! ဗိုလခွှုပကွလခှ နဲ့ ဆာဘတှှေ ဘယသှူပိုခေါငှးမာသလဲ ကှည့ရှသေးတာပေါ့ ။
video ကို BBC – Documentary ” The Fall of Milosevic ” မှ ဖှတယှူပါသညှ ။
video ပါ အကှောငှးအရာ >> ကိုဆိုဗိုက အလဘှေးနီးယနှးတှကေို တယောကမွှ မကနှအှောငလွုပပွဈမယလွို့ ဆာဘှ ဒု – ဝနခွှုပှ Vojislav ကဆာဘလွူထုကို မှှောကပွင့ပှေးနစဉှေ ။
( စဈပှဲလညှးပီးရော Vojislav ဟာ သူကိုယတွိုငှ ခုံရုံးမှာသှားအဖမှးခံပီး ဖောကှောငလွုပခွဲ့တယှ ။ )

ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၃
——————————————————————–
NATO ရဲ့စဈဆငရှေးစီမံခကှ
စဈဆငရှေးရဲ့ နာမညကွ Operation Allied Force ။
NATO ဟာ ၁၉၉၉ မတလွမှာ ဗုံးစကှဲဖို့အတှကှ စဈဆငရှေးစီမံခကှကွို ၁၉၉၈ နှဈဦးပိုငှးကတညှးက ရေးဆှဲနတောပါ ။ ကိုဆိုဗိုဒသကေိုသာမက ဆားဘီးယားပှညမွကှီးရဲ့ ၄၄ မဉှးပှိုငတှောငပွိုငှးနယနွိမိတတှှကေိုပါ ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးနယမှှအဖှဈေသတမွှတထွားပါတယှ ။
စဈဆငရှေးရဲ့ရညရှှယခွကှ
———————————
– ကိုဆိုဗိုဒသကေ ဆာဘလွကနွကကွိုငမွှားခှှငှးခကှမွရှိထှကခွှာရနှ
– အမောငှးထုတခွံအလဘှေးနီးယနှးဒုကခွသညမွှား အား ကိုဆိုဗိုဒသရှေိ ၎င်းငျးငြးငွးငှးတို့၏နအေိမမွှားသို့ပှနလွညဝှငရှောကနှထေိုငခွှင့ရှရနှ
– ကိုဆိုဗိုဒသကေို မူလအတိုငှး ဆားဘီးယားအခှုပအှခှာအာဏာပိုငနွကအှတှငှး အလဘှေးနီးယနှးကိုယပွိုငအှုပခွှုပခွှင့ရှဒသအဖှေဈ ပှနလွညသှတမွှတရှနှ
– ယငှးအှခအနမှေေားခိုငမွာစရနှေ NATO တပမွှား ကိုဆိုဗိုဒသေ သို့ ဝငရှောကတွပစွှဲရနှ
စဈဆငရှေးအှခခေံအခကှတှှအဖှဈေ
——————————————-
၁ – အရပဘွကကွို မထိခိုကစှပေဲ ဗဟာဗှူ ဟာပဈမှတမွှားကို ထိရောကစွှာဖကှဆွီးနိုငစွှမှး
၂ – ရာဇဝတကှောငမွီလိုဆီဗဈ နှင့ှ သာမနဆွာဘလွူထုကို ခှဲခှားနိုငစွှမှး
၃ – NATO ၏ အပှတအှသတသှာလှနသှော လကှေောငှးစှမှးအား
၄ – ဆာဘနွိုငငှံ၏ ဗဟိုဟနခွကှကွို ယိုးယှငှးစနေိုငသှညမွှစ၍ အလုံးစုံဖကှဆွီးနိုငသှညအှထိ အဆင့ဆှင့ှ တိုကခွိုကနွိုငစွှမှး
စတာတှကေို အှခခေံထားပါတယှ ။
NATO ဟာ ဒီစဈဆငရှေးကို လကှေောငှးအငအှားသပသှပနွဲ့ အနိုငယှူမယှ ; မိမိဘကကွ အထိအခိုကအှကှ အဆုံးမရှိစရေ လို့ မူဝါဒခမှှတထွားပါတယှ ။
ဒီမူဝါဒအရ NATO လယောဉတှှဟော ဆာဘလှယောဉပွဈလကနွကတှှေ လကလွှမှးမမှီရာ အမှင့ပှေ ၁၅ ၀၀၀ အထကကွနေ ပှံသနှးတိုကခွိုကရှမှာဖှဈပါတယှ ။
( ဆာဘလှကှေောငှးကာတပဖွှဲ့က အမှင့ပှေ ၁ သောငှးအထိကို သတကွှငှး = killing zone အဖှဈသတမွှတထွားတာကိုး ။ )
အငအှားခငှး နှိုငှးယှဉကှှည့ရှငှ NATO ဟာ ဆာဘစွဈတပထွကှ ၃၅ ဆ ပိုအငအှားကှီးတာမို့ တှကခွကှထွားတဲ့အတိုငှး ကှကတွိဝငလွာလိမ့မှယှ ; စဈဆငရှေးဟာလညှး ၃ ရကှ ပဲကှာမယှ ။ အလှနဆွုံးကှာရငှ တပတပွဲလို့ တှကခွကှကှှပါတယှ ။
ကိုယ့စှိတကွူးနဲ့ကိုယှ
NATO ဘကကွ အလှယတွှကသှလို ဆာဘတှှဘကွကလေညှး ခပပှေါ့ပေါ့ တှကထွားတာ ရှိပါတယှ ။ ဆာဘတှှထငွတောက ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးဟာ ၂၄ နာရီပဲကှာမယှ လို့ တှကထွားတာပါ ။
ဆာဘတှှေ ခေါငှးမာပှရငှ NATO ဘကကွလကလှှော့သှားလိမ့မှယှ လို့ တှကထွားပါသတဲ့ ။
ကှှငောခကှ
၁၉၉၉ မတလွ ၂၄ ရကနှေ့ည ဗုံးကှဲစဈဆငရှေး စစခငှး အမရေိကနှ သမမွတကလငတွနကွ ကှှငောခကှ ထုတပှှနပွါတယှ
၁ – ဒီကိဈစကို ကိုငတွှယရှာမှာ NATO ရဲ့အလေးထားမှုကို ဖထွောုတရှနှ
၂ – မီလိုဆီဗဈရဲ့ ရကစွကကှှမှးကှုတမွှုမှားကို တားဆီးရနှ
၃ – ( ခေါငှးမာတယဆွိုရငှ ) ဆာဘတွပမွတောရှဲ့ စဈရေးစှမှးရညကွို လုံးဝဥသုံ ရိုကခွိုးဖကှဆွီးပဈရနှ
စကားလုံးမှားနဲ့အတူ
ကလငတွနရှဲ့ စကားလုံးတှနေဲ့ အတူပှံတကလွာတာကတော့ တိုးမဟော့ခှ ၁၀၉ လုံးပါ ။
အဒရေီယားတဈ ပငလွယပှှငထွဲက စဈသငှဘွောတှနေဲ့ ရငေုပသှငှဘွောတှဆေီကနေ ပဈလှှတလွိုကတွဲ့ တိုးမဟော့ခတှှဟော ကိုဆိုဗိုမှို့တကွော လှှပစွဈစကရှုံကို ကှကတွိဝငမွှနပွီး တမှို့လုံး အမှောငအှတိကှ သှားပါတယှ ။
ကိုဆိုဗိုက ဆာဘရှဒေါတှေ အလုပလွုပမွရတော့အောငဖှှဈသှားပါတယှ ။
ဒါ့အပှငှ အရေးကှီးတဲ့ လဆေိပတှှေ နဲ့ ဆာဘလှတပအှှခေစေိုကှ စခနှးတှကေိုလညှး တပှိုငနွကဝှငမွှနပွါတယှ ။
တိုးမဟော့ခတှှအပေီးမှာတော့ NATO လဟောဉတှှေ ပှံတကလွာခဲ့ပီး ဆာဘလှကှေောငှးကာစခနှးတှနေဲ့ ရဒေါတှကေို ပဈပါတယှ ။
ဆားဘီးယားနိုငငှံရဲ့ နယစွပမွဉှးအပှငဘွကကွနေ ပတပွှံတဲ့ B – 52 လယောဉတှှကေ အခိုငမွာဆုံးဆာဘလှကှေောငှးကာစခနှးတှကေို ပဈပါတယှ ။
မတလွ ၂၄ ရကှ ပထမည ပဈခတမွှုမှာ ပဈမှတပှေါငှး ၄၀ ကို တပှိုငနွကပွဈတာပါ ။
ပထမ တည တညှးတငှ အကှိမပှေါငှး ၄၀၀ ပှံသနှးတိုကခွိုကခွဲ့ပီး ဆာဘလှတပွစခေနှး ၅ ခု ပှောငတွလငှးခါသှားပါတယှ ။
ကနှတွဲ့ ရဒေါစခနှး ; ဆကသှှယရှေးစခနှး ; ခဲယမှးသိုလှောငရှုံတှေ နဲ့ ဆာဘတွပစွခနှးတှကေိုလှှပစွဈဓါတအှားဖှန့ခှှဲပေးတဲ့ ဓါတအှားပေးစကတှှလညှေး ပှားပှားဝပကွုနပွါတယှ ။
ဆားဘီယား နဲ့ ကိုဆိုဗိုမှာ ရှိတဲ့ ဆာဘတွပစွခနှးတှေ နဲ့ အမိန့ပှေးဌာနခှုပတှှကေိုလညှး ပဈခှငှးပါတယှ ။
ဆားဘီးယားနိုငငှံတှငှးသာမက အိမနွီးခငှးမှနတွီနီဂရိုးမှာရှိတဲ့ Podgorica က ရဒေါကိုလညှး ပဈခှငှးလိုကပွါတယှ ။
မှနတွီနီဂရိုးဟာ အဲ့ဒီအခိနတွုနှးက ဆားဘီးယားနဲ့ပူးတှဲပီး ယူဂိုဆလားဘီးယားအဖှဈ ဆကလွကရှပတွညနှတေုနှးပဲကိုး ။
ဗိုလခွှုပမွှားကိုသာ
ဒီ ပထမ ညမှာ ပဈတဲ့ပဈမှတတှှကေို ကှည့ရှငှ ရှေ့တနှးမှာ ရှိတဲ့ ဆာဘတွပတှှထကှေ နောကပွိုငှးမှာရှိတဲ့ မဟာဗှူ ဟာမှောကပွဈမှတတှှကေိုပဲ ဦးခိုးပဈခတှ တဲ့သဘောပါ ။
NATO အနနေဲ့ သာမနှ ဆာဘခှှလငှစွေဈသားတှကေိုတောငှ မလိုအပရှငှ မခှမှေုနှးဖို့ ရညရှှယထွားပါတယှ ။
နောကတွနှး ကညှလွှတမှှမှော အေးဆေးသကသှာ အခန့သှားထိုငပွီး အမိန့ပှေးနတေဲ့ ဆာဘဗွိုလခွှုပတှှကေိုပဲ ပဈမှတထွားခှမှေုနှးတဲ့သဘောပါ ။
video ကို BBC – Documentary ” The Fall of Milosevic ” မှ ဖှတယှူပါသညှ ။

ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၄
————————————————————————
အသေးစိတကှှည့ရှှု့ညှှနကှှား
ဒီ ပထမ ည ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးကို အိမဖှှူ တကွောနေ အခိနနွဲ့ တှပေးညီ ကှည့ရှှု့နသေူတှကတေော့ အမရေိကနသှမမွတကလငတွနှ ; ကာကှယရှေးဝနကှှီး ကိုဟငနွှ နဲ့ ကှယှ၅ပှင့ှ ဗိုလခွှုပကှှီး ရှယလွတွနှ တို့ပါပဲ ။
တိုကခွိုကမွှု မစတငခွငမွှာ တခို့ပဈမှတတှှဟော ဆာဘအှရပသှားနထေိုငရှာတှေ နဲ့ နီးလှနှးလို့ သူတို့ကပယဖွကှပွဈကှပါသေးသတဲ့ ။
အဲ့ဒါအပှငှ ထုံးစံအတိုငှးသုံးနကှေ ပေါငှ ၂၀၀၀ ပှငှးအားဗုံးတှကေို မသုံးစပေဲ ပေါငှ ၅၀၀ ပှငှးအားရှိတဲ့ ဗုံးတှကေိုပဲ သုံးဖို့ ညှှနကှှားထားပါသတဲ့ ။
NATO အနနေဲ့ ပဈမှတတွခုခငှးကို ၁၀၀ % နီးပါးကှကတွိပဈခတနွိုငမွှတော့ ပေါကကွှဲအားကို လှှော့ခပှဈတဲ့ သဘောပါ ။
ဘေးထှကပွကှစွီးမှုကို နညှးနိုငသှမှှ နညှးပီး အရပသှားတှမထေိခိုကအှောငှ ကှံဆောငကှှတာပါ ။
ဆာဘလှကှေောငှးကာတပဖွှဲ့
ဆာဘလှကှေောငှးကာကှယရှေးပါရဂူတှဟော စဈပှဲမစတငခွငကွတညှးက ၁၉၉၁ ပငလွယကှှေ့စဈပှဲမှာ အမရေိကနကွို ရငဆွိုငခွဲ့တဲ့ ဆကဒွမရှဲ့လကှေောငှးကာတပမွှူ းတှဆေီသှားပီး အကှံဉာဏတှောငှးထားကှပါသတဲ့ ။
ဆကဒွမ့တှပမွှူ းတှပေေးတဲ့ အကှံကတော့ ” တို့တှရေဲ့ လကှေောငှးကာစနဈဟာ အမရေိကနလှတပွကေိုဖှိုခဖှို့ မစှမှးနိုငပွါဘူး ။ ဒါကို ငါတို့က ထည့မှတှကပွဲ ဇှတပွဈတော့ တို့နရောတှကေို လယောဉတှှကေ အတိအကှ သိသှားပီး တို့တှေ ရရလညေလွေညကွို ခံလိုကရှတာပဲ ” တဲ့ဗှာ ။
ဒီအခကှကွို သငခွနှးစာယူပီး ဆာဘလှကှေောငှးကာတပဖွှဲ့ဟာ ပထမ ညမှာ SAM တှနေဲ့ တခကှမွှ မပဈပါဘူး ။
ဆာဘလှကှေောငှးကာတပဖွှဲ့ရဲ့ ရညရှှယခွကှဟှာ မိမိနိုငငှံရဲ့ ဝဟငွကေို ကာကှယဖွို့ထကှ မိမိတပမွပကှရှေးကိုသာ ဦးတညသှှားတဲ့သဘောပါ ။
ဆာဘလှကှေောငှးကာတပရှှိနသရှေေ့ NATO လတပအှပေေါှ ခှိမှးခှောကမွှု တခု အဖှဈဆကလွကတွညရှှိနပေီး လယောဉတှှဟော အမှင့ပှေ ၁သောငှးခှဲအထကကွနေ ဆကလွကပွှံသနှးရတော့မှာ ဖှဈပါတယှ ။
စဈဆငရှေး တလှှောကလွုံး ဒီလို ကန့သှတခွကှကွို တောကလှှကဖှှဈေပေါနှစဖေေို့ ဆာဘလှကှေောငှးကာတပဟှာ အပှတအှသတပွဈခတတွာမိုးမလုပပွဲ နှောကယှှကပွဈခတတွာမိုး လုပဖွို့ပဲ ရညရှှယထွားလိုကပွါတော့တယှ ။
မခငှ့မှရဲဖှဈနရသေူ
ဗိုလခွှုပကွလခှ အနနေဲ့ ပထမညမှာတငှ သတမွှတထွားတဲ့ အှခစေိုကပွဈမှတတှှအေားလုံးကို ပဈခတဖွကှဆွီးနိုငခွဲ့တဲ့အတှကှ ကှနပမွေိပမေဲ့ ဆာဘလှကှေောငှးကာတပရှဲ့ ငှိမသှကနှမှေုအပေါမှှာတော့ မခငှ့မှရဲဖှဈမိပါသတဲ့ ။
ဆာဘလှတပှေ
ဆာဘလှတပွမှော စဈလယောဉှ အစငှး ၂၃၀ ကှောရှှိပီး ရုရှားထုတှ MIG – 29 ၁၅ စငှး နဲ့ MIG – 21 ၆၄ စငှးအပါအဝငှ ကိုယတွိုငထွုတှG – 4 Supergaleb မှပှငတွေိုကခွိုကရှေးလယောဉတှှလညှေး အစငှး ၈၀ ကှောရှှိနပေါတယှ ။
အာသာပှစရော
ဗိုလခွှုပကွလခအှတှကှ အာသာပှစရောကတော့ ဆာဘလှတပွကေ MIG – 29 ၄ စငှးဟာ စဈဆငရှေးရဲ့ ပထမညမှာ လပေေါပှံတကလွာခဲ့တာပါ ။
၄ စငှးထဲက ပထမ တစငှးဟာ အငဂွငှခွို့ယှငှးလို့ ခကှခွငှးပှနဆွငှးသှားရပါသတဲ့ ။
နောကထွပှ ၃ စငှးကိုတော့ NATO လယောဉတှှကေ ပဈခှ လိုကပွါတယှ ။
အမရေိကနှ F -15 တှကေ ပဈခတလွိုကလွို့ MIG – 29 ၂ စငှးဟာလပေေါတှငပှေါကကွှဲပကှစွီးသှားပီး နယသှာလနှ F – 16 နဲ့ ရငဆွိုငရှတဲ့ MIG – 29 ၁ စငှးဟာ အရေးပေါပှှနဆွငှးသှားရပါတယှ ။ ဒီလယောဉဟှာ ဆငှးနကှေ ကှငှးမှာ ဆငှးဖို့လုပပှမေဲ့ အဲ့ဒီကှငှးကို NATO က ကှိုပီးဗုံးကှဲထားလိုကပွါပီ ။ ဒီအတှကှ ပိုဝေးတဲ့ နီကိုလာတကဈွလာ လယောဉကွှငှးအထိ ဆကပွှံရပီးမှ ဆငှးနိုငပွါတော့တယှ ။ ဒါပမေဲ့ နောကထွပတွကှိမပွှံတကတွိုကခွိုကနွိုငဖွို့ မဖှဈနိုငလှောကအှောငထွိ ပကှစွီးသှားခဲ့ပါတယှ ။
အမိန့ဖှီဆနကှှ
ဒီ့နောကမွှာတော့ ဆာဘလှတပွပေိုငှးလော့တှကေိုယတွိုငကွ ပှံသနှးမိန့ကှို ငှငှးဆနတွာတှေ လုပလွာတော့တာပါပဲ ။
” လယောဉအှစုတပွလုတတှှနေဲ့ ကမဘွာ့အကောငှးဆုံးလတပွကေို ယှဉမွတိုကခွိုငှးနဲ့ ။ တခိနလွုံး လတပွကေို လစှလွှူ ရှု့ခဲ့တယှ ။ ပှငထွိနှးတှသခှေောလုပမွပေးခဲ့ဘူး ။ စဈဖှဈခါနီးမှ ဖုတပွူမီးတိုကှ MIG – 29 တခို့ထုတပှေးပီး ကှုပတွို့အသကကွို အခှောငှ မစတေးနဲ့ ” ဆိုတဲ့ ခံယူခကှတှှဟော ဆာဘလှတပွထေဲမှာ စတငှ ပှံ့နှံ့သှားပါတော့တယှ ။
ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၅
————————————————————————
ပှဲဦးထှကှ အခငှးခငှးပဈမိ
ဒုတိယညမှာ ဆာဘလှတပအှပှေငှ ဆာဘလှကှေောငှးကာတပကွလညှး ပှနလွှနပွဈခတတွာတှလေုပလွာပါတယှ ။
ဒုတိယညမှာ ဆာဘလှကောတပဟှာ SAM ဒုံးပှံ ၁၀ လုံးကို ပဈလှှတခွဲ့ပီး NATO လယောဉတွစငှးကိုမှ မထိခဲ့ပါဘူး ။ အဲ့ဒီ ၁၀ လုံးထဲကမှ ၁ လုံးဟာ ကိုယ့လှယောဉကွိုယပှှနပွဈမိသှားခဲ့ပါသေးတယှ ။
ဖှဈစဉကွတော့ ဒုတိယညမှာ MIG – 29 တစငှးဟာ စပှံတကခွါစမှာပဲ electric generator ပကှသှှားပီး အောကမွှာရှိတဲ့ ဆာဘရှဒေါတှနေဲ့ အဆကအှသှယပှှတသှှားပါတယှ ။ အကိုးဆကကွတော့ ဆာဘလှကှေောငှးကာတပတှှကေိုယတွိုငကွ အဲ့ဒီလယောဉကွို ရနသှူ့လယောဉနွဲ့ မှားပီး ပဈခှ လိုကမွှိပနပွါတယှ ။ ဆာဘလှတပွထေဲမှာ ပှံသနှးမိန့ကှို ငှငှးဆနမွှုဟာ တိုးသထကတွိုးလာပါတယှ ။
သကညှှာနတေုနှးပဲ
NATO လတပွကတေော့ ဒုတိယရကမွှာလညှး ရှေ့တနှးမှာ ရှိတဲ့ သာမနဆွာဘစွဈကှောငှးတှကေို မပဈသေးပါဘူး ။ နောကပွိုငှးလုံခှုံရာမှာခိုအောငှးနတေဲ့ ဆာဘဗွိုလခွှုပတှှေ နဲ့ သူတို့ရဲ့ အမိန့ပှေးဌာနခှုပတှှကေိုပဲ ပဈသေးတာပါ ။
ဆာဘလှယောဉကွှငှးတှေ လကှေောငှးကာစခနှးတှေ ရဒေါတှေ ခဲယမှးသိုလှောငရှုံတှေ ကိုတော့ ရရလညေလွေညှ ပဈခှငှးပါတယှ ။
စာအုပကှှီးအတိုငှး
စဈပှဲမစတငခွငကွတညှးက အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတောရှဲ့တပဖှှန့ခှှဲပုံ မူမမှနတွဲ့အကှောငှး CIA က ဗိုလခွှုပကွလခှ ဆီကို အစီရငခွံခဲ့ပီးသားပါ ။
စဈပှဲလညှးစတငရှော အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတောဟှာ ကိုဆိုဗိုဒသကေို နရောအနှံ့ကနစေိမ့ဝှငလွာပီး အှခပှေုနရောယူတာတှေ လုပတှော့တာပါပဲ ။
ဗိုလခွှုပကွလခှ အနနေဲ့ သှကသှှကလွကလွကှ ဝငကွိုငပွဈခငှပှမေဲ့ NATO နိုငငှံရေးသမားတှကေ စီမံခကှရှေးဆှဲတဲ့ အတိုငှးပဲ ဗုံးကှဲစလေိုတာမို့ သညှးခံနရပေါတယှ ။
စီမံခကှအှတိုငှးဆိုရငှ ၁ ပတတွိတိ မဟာဗှူ ဟာမှောကပွဈမှတတှှကေိုသာ ပဈခတရှမှာဖှဈပါတယှ ။
ဒီလို ပထမ ၁ပတှ ပဈခတမွှုကို phase – 1 လို့သတမွှတထွားပါတယှ ။
တတိယညမှာလညှး NATO ဟာ ထုံးစံအတိုငှး ဆာဘလှကှေောငှးကာတပှ လတပှေ နဲ့ အမိန့ပှေးဌာနခှုပတှှကေိုပဲ ဆကပွဈနတေုနှးပါပဲ ။
အထကကွဇှတဖွိပီး အမိန့ပှေးလို့ ဆာဘှ MIG – 29 ၂ စငှးဟာ တတိယနေ့မှာ လပေေါပှံတကလွာခဲ့ပါတယှ ။ ဒါပမေဲ့ NATO လယောဉတှှကေို ရငမွဆိုငခွငှလွို့ MIG ပိုငှးလော့တှကေ ရှောငထွှကပွှံသနှးပမေဲ့ ဒါမိုးဆိုပဈခငှလွှနှးလို့စောင့နှတေဲ့ NATO ပိုငှးလော့တှကတေော့ ဘယလွကလွှှတခွံလိမ့မှလဲဗှာ ။ MIG – 29 ၂ စငှးလုံးကို ရအောငပွဈခှ လိုကတွာပေါ့ ။
ဒီ့နောကမွှာတော့ စဈဆငရှေးတလှှောကှ ဆာဘတွိုကလှယောဉပွှံတှဟော နောကထွပှ ပှံတကတွိုကခွိုကမွှုတကှိမမွှတောငှ ထပမွလုပရှဲတော့ပါဘူး ။
သကညှှာမှုကို အခှင့ကှောငှးယူ၍
စဦး ၃ ရကအှတှငှး တိုကရှိုကတွိုကခွိုကခှှငှးမခံရတဲ့ အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတွကော စဈကှောငှးတှဟော ကိုဆိုဗိုဒသေ အနှံ့အပှားမှာ အှခစေိုကမွိနပေါပီ ။
ဒီနောကမွှာတော့ အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတွနောဲ့အတူလိုကလွာတဲ့ ဆာဘရှဲ ၂ သောငှးဟာ ကိုဆိုဗိုရဲ့ မှို့ပှတှမှော တအိမတွကဆွငှး လူဖမှးပှဲ သတပွှဲ လုယကပွှဲတှေ စလုပနှပေါပီ ။
ဆာဘပှှညသှူ့စဈ ၁ သောငှးခှဲဟာလညှး ကိုဆိုဗိုက အလဘှေးနီးယနှးကှေးရှာတှကေို စီးနငှးတိုကခွိုကပွီး လူသတှ မီးရှို့ မုဒိနှးကငှ့ှ တာတှေ စလုပနှပေါပီ ။
အမှတှ ၃ ဆာဘတွပမွတောဟှာ နိုငငှံတကာအသိအမှတပှှု အမှဲတမှးတပမွတွတောရပရှဲ့ ဂုဏသှိကခွာနဲ့ ညီစှာ ကငှ့ကှှံရငှး ရနသှူကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့တိုကခွိုကရှမဲ့အစား လကနွကမွဲ့ အရပသှားတှပေေါမှှာ မတွမောတရားပှုကငှ့ပှီး ယုတမွာရကစွကမွှုတှကှေူ းလှနဖွို့ ခှလှမှေး စတငလွိုကပွါပီ ။
ဒါတှဟော မတွတောဆ ခှလှနလွေကလွှနလွုပမွိတာမိုးမဟုတပွဲ သခှောကို ရညရှှယခွကှရှှိရှိနဲ့ စနဈတကှ ကှိုတငှ အစီအစဉဆွှဲပီး ကှူ းလှနတွဲ့ ရာဇဝတမွှုကှီး ဖှဈပါတယှ ။
ဆာဘတှှဟော NATO ရဲ့ Operation Allied Force ကိုတုန့ပှှနဖွို့ Operation Horseshoe ဆိုပီး အလဘှေးနီးယနှးတှအပေေါစှနဈတကှ အကှကခွပှီး ရကရှကစွကစွကှ နှိပကွှပတွာပါ ။
ဗိုလခွှုပကွလခှ အနနေဲ့ ဆာဘတှှရေဲ့ ငရဲခနှးစဈဆငရှေး Operation Horseshoe ကို တားဆီးနိုငပွါ့မလား ?
ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၆
————————————————————————
Operation Horseshoe
( က ) အစုလိုကအှပှုံလိုကသှတဖှှတခှှငှးမှား

ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးစပီးလို့ တပတအှကှာ ၁၉၉၉ ဧပှီလ ၂ ရကှ နေ့မှာ ဆာဘစွဈကှောငှး တခုဟာ ကိုဆိုဗိုဒသေ မလဈရှိဗို ရှာကို ဝငရှောကလွာပါတယှ ။
ရှာထဲမှာရှိတဲ့ အလဘှေးနီးယနှးတှဟော ရှာကနထှကပှေှေးကှပါတယှ ။
မှပေးနိုငပွဲ ကနှရှဈသူ ; ပှေးတာနောကကွပှီး ဆာဘတွပဖွှဲ့တှရေဲ့ ဖမှးဆီးခံရသူတှဟော ဘယလွိုကံကကမွှာနဲ့ ရငဆွိုငရှပါသလဲ ?
မလဈရှိဗို ရှာသား Bali Tachi ဟာ ဆာဘစွဈကှောငှးပှနလွညထွှကခွှာသှားခိနမွှာ ရှာထဲကို ပှနဝှငလွာပါတယှ ။ သူ့အိမအှပါအဝငှ အိမအှတွမောှားမှားကိုပါ ဆာဘတှှကေ မီးရှို့သှားတာပါ ။
ဒါပမေဲ့ အိမတွခို့ဟာ လုံးဝပှာကှ သှားတာ မဟုတတွာမို့ တခို့ပဈစညှးတှကေို အကောငှးအတိုငှးပှနရှလိုကတွာရှိပါတယှ ။ အဲ့ဒီထဲကမှ အဖိုးတနတွာကတော့ ကငမွရာပါ ။
အကောငှးအတိုငှးကနှနှတေဲ့ ကငမွရာကို သုံးပီး Bali ဟာ ဆာဘတှှလေုပသှှားတာတှကေို မှတတွမှးတငပွါတော့တယှ ။ သတဖှှတခွံလိုကရှတဲ့ အလောငှးတှကေို တောကလှှောကမွှတတွမှးတငပွါတယှ ။ ထှကပှှေးရငှး ဆာဘတှှဖမှေးဆီးတာ ခံလိုကရှတဲ့ ရှာသားတှအစေုလိုကအှသတခွံထားရတာကိုလညှးမှတတွမှးတငနွိုငခွဲ့ပါတယှ ။
တပှိုငနွကတွညှးမှာပဲ အနီးနားက Buri ရှာမှာ ဆာဘတှှဟော ဒီလိုလူသတပွှဲလုပသှှားတယလွို့ သတငှးကှားရပါတယှ ။ Buri ရှာဟာ Bali ရဲ့ဦးလေး ခိုလှုံနတေဲ့ရှာပါ ။
Bali အနနေဲ့ ဆာဘစွဈကှောငှးတှကေို ရှောငရှှားရငှး Buri ရှာကို ၃ နာရီကှာအောငှ လမှးလှှောကသှှားရပါတယှ ။ ရောကတွာနဲ့ ကငမွရာကို ထုတပွီး တောကလှှောကမွှတတွမှးတငတွာပါ ။ မှတတွမှးတငတွာကိုကှားထဲမှာ ရပမွပဈပါဘူး ။ fake video လုပတွယလွို့ အစှပစွှဲမခံနိုငလွို့ပါ ။ ဆာဘတှှဟော အလဘှေးနီးယနှးရှာသား ၃၆ ယောကကွိုသတဖှှတသှှားပါတယှ ။ တောကလှှောကမွရပတွနှး တလောငှးခငှးကို အသေးစိတမွှတတွမှးတငရှငှး Bali နောကဆွုံးတှေ့ရတဲ့ အလောငှးကတော့ သူ့ဦးလေးအလောငှးပါပဲ ။ ဆာဘတှှဟော သူ့ဦးလေး လညပွငှးကို လှီးဖှတရှုံတငမွကပဲ လှီးဖဲ့ယူသှားတာပါ ။
အလောငှးတိုငှး အလောငှးတိုငှးကိုလညှး အဲ့ဒီလို ပုံပကှပွနှးပကှဖှှဈအောငှ ဖကှဆွီးခဲ့တာခညှ့ပှါပဲ ။
Bali ရဲ့ မှတတွမှးဟာ အတွတောာသှားပါတယှ ။
Unique Record of Serb’s Ethnic Cleansing = ဆာဘတှှရေဲ့လူမိုးရေးရှငှးလငှးမှုကို ဖကပှှိုငှ ( ငှငှးဆနလွို့မရအောငှ ) မှတတွမှးတငပွီးသားဖှဈသှားပါတယှ ။
Bali ရဲ့မှတတွမှးဗီဒီယိုကှောင့ှ ” NATO ဗုံးကှဲလို့ လူတှထှကပှှေေးရတယှ ” ဆိုတဲ့ ဆာဘတှှရေဲ့ဝါဒဖှန့မှှုဟာ အလိမအှညာဖှီးလုံးသာဖှဈကှောငှးပေါလှှငသှှားပါတယှ ။
ရနသှူရဲ့ အစိုးရအဆင့ဝှါဒဖှန့စှကားကို သာမနရှှာသားတယောကရှဲ့ ဗီဒီယိုကငမွရာလေးက ခှဖကှပွေဈလိုကတွာပါ ။
ကိုယ့လှူတှရေဲ့ လကထွဲက ဖုနှးတှကေို အားအပှည့သှာဖှည့ထှားပါ ။အဲ့ဒီမှာ ကငမွရာရော ရီကဒွောါရော အငတွာနကခွိတဆွကမွှုတှပေါ ပါပါတယှ ။
လကနွကကှှီးတခုဆိုတာ မမေ့ပါနဲ့ ။
ဆာဘတွပဖွှဲ့တှဟော ဒီလိုအစုလိုကအှပှုံလိုကသှတဖှှတမွှုတှကေို ရာနဲ့ခှီ ပှု လုပခွဲ့ပါတယှ ။
ဝဟငပှေေါမှှာ NATO လယောဉတှှေ တဝီဝီပှံနတေုနှး မှပှငပှေေါမှှာ ဆာဘစွဈကှောငှးတှကေ လူသတပွှဲတှေ နှှဲကှတာပါ ။
NATO ဗုံးကှဲနစဉအှတှေငှး ဆာဘတှှလကွခကှေနွဲ့ အလဘှေးနီးယနှး အရပသှား ၁ သောငှးကှောှ အသကဆွုံးရှုံးခဲ့ရပါတယှ ။
အမရေိကနှ ရှေ့နမှေားအသငှးရဲ့ ခန့မှှနှးခကှအှရ Operation Horseshoe ကှောင့ှ အလဘှေးနီးယနှး အရပသှား ၁၀၅၀၀ သဆေုံးခဲ့ရပါတယှ ။
ဆာဘတှှဟော ဒီလို အစုလိုကအှပှုံလိုကလွူသတပွှဲနှှဲဖို့ စဈကှောငှးထှကတွဲ့အခါ ဆာဘတွပမွတောယှူနီဖောငှးကို မဝတပွဲ အရပဝှတတှှှပေောငှးဝတပွါတယှ ။ မကှနွှာဖုံးတှစညှေး သိုးမှေးခေါငှးစှပတှှေ စှပပွီး ရုပဖွကှကှှပါတယှ ။ NATO လယောဉတှှကေ ပဈမှာကှောကလွို့ ဆာဘတွပမွတောသှုံးထရပကွားတှကေိုတောငှ မသုံးပဲ အလဘှေးနီးယနှးဒုကခွသညတှှသေုံးတဲ့ ထရပကွားစုတတှှနေဲ့ စဈကှောငှးထှကကှှပါသတဲ့ ။ ထရပကွားပေါမှှာ UN က ဒုကခွသညတှှအတှကပှေေးတဲ့ မိုးကာတဲတှကေိုတောငှ ခိတဆွှဲထားတာမိုးတှေ လုပကှှပါသတဲ့ ။
အမှဲတမှးတပမွတွတောရပရှဲ့ ဂုဏသှိကခွာနဲ့မလှောညှီတဲ့ ပှုကငှ့မှှုတှကေို ဆာဘစွဈသား ယကှေားရင့မှကှီးတှကေ သူရဲဘောကှောငစွှာ ကှူ းလှနခွဲ့ကှတာပါ ။
ingunjawa ရေးသညှ
video ကို BBC – Documentary ” The Fall of Milosevic ” မှ ဖှတယှူပါသညှ ။
ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၇
————————————————————————
( ခ ) အထောကအှထားမှားကိုဖှောကဖွကှခှှငှး
Bali တို့လို အလဘှေးနီးယနှးရှာသားတှကေ အထောကအှထားမှတတွမှးတှယေူနိုငတွဲ့အခါမှာတော့ ဆာဘတှှဟော အထောကအှထားတှကေို ဖှောကဖွကှဖွို့လုပပွါတော့တယှ ။
ဆာဘတွပဖွှဲ့တှဟော လူတှကေို သတပွီးရငှ အလောငှးတှကေို ရုပပွကှဆွငှးပကှဖှှဈအောငဖွကှဆွီးပီးတော့ အငွကြှ ီတှေ လှှဲဝတပှေးတာ ; မှမမှေုပခွငှ အလောငှးတှကေို မီးရှို့ပဈတာ ; မှုပထွားတာတှှပနဖှပွေောီး တခှားနရောတှမှော ရှှေ့မှုပတွာ ; သတထွားတဲ့အလောငှးတှကေို သဘာဝအတိုငှးသဆေုံးသူတှှမေုပနွှံထားတဲ့ သငွခြှ ိုငှးဟောငှးတှမှော ရောမှုပတွာ တှေ လုပကှှပါတော့တယှ ။
ဒါတှကေို လုပတွာဟာ အောကခှှဆောဘတွပသှားတှလေောကကွ လုပတွာမဟုတပွဲ ဗဟိုဆားဘီးယားအစိုးရကိုယတွိုငရှဲ့ညှှနကှှားခကှနွဲ့လုပတွာပါ ။ ပှဲစဉတှှအပေီးမှာ ဆာဘပှှညထွဲရေးဝနကှှီးကိုယတွိုငကွ သဲလှနစွတှဖှေောကဖွကှဖွို့လမှးညှှနအှမိန့ဟှာ သမမွတမီလိုဆီဗဈကိုယတွိုငထွုတဆွင့ခှဲ့တာဖှဈကှောငှး ဖောကှောငလွုပပွါတော့တယှ ။ [ မီလိုဆီဗဈအစိုးရအဖှဲ့ဟာ အလဲလဲအကှဲကှဲလညှးဖှဈရော တရားရုံးမရောကသှေးခငမွှာတောငှ ဒီလိုဖောကှောငတှှေ ပှနလွုပကှှတာ အကှိမကှှိမှ မှငရှပါလိမ့မှယှ ။ ]
၁၉၉၉ မတလွ ၂၉ ရကနှေ့ Trnje မှာ ဆာဘတွပဖွှဲ့တှဟော လှနခွဲ့တဲ့ ၄ ရကကွ သူတို့သတသှှားတဲ့ လူ ၃၀ ရဲ့အလောငှးတှကေို ထရပကွားနဲ့ လာသယထွုတသှှားပါတယှ ။ အဲ့လိုပှနလွာသယမွှပဲ မကှမှှငသှကသှတှေေ ပိုရကုနပွီး witness တှကေ နိုငငှံတကာကို အကှောငှးကှားပါတော့တယှ ။
၁၉၉၉ ဧပှီလ ၁၆ မှာ ဆာဘတွပဖွှဲ့တှဟော Slovinje ရှာမှာ အရပသှား ၁၆ ယောကကွို သတသှှားပါတယှ ။ အသကရှှငကွနှနှရဈတေဲ့ ရှာသားတှကေ အလောငှးတှကေို မှုပနွှံခဲ့ပါတယှ ။
နောကရှကမွှာ ဆာဘတွပတှှကေ အဲ့ဒီအလောငှးတှကေို ပှနဖှပွောီး ထရပကွားနဲ့ သယယှူသှားပါသတဲ့ ။
ဒီနရောမှာ သငခွနှးစာယူစရာက အလောငှးတှကေို မှုပပှေးရုံတငသှာမကပဲ မမှုပခွငှ မှုပနှစဉှေ နဲ့ မှုပပွီးခိနတှှမှော ပါ ဗီဒီယို မှတတွမှးတငသှင့ပှါတယှ ။
ရနသှူက ပှနလွာဖပွောီးယူသှားနိုငတွယဆွိုတာကိုလညှး မှှလွောင့ထှားရပါမယှ ။ လိုအပရှငှ ရနသှူပှနအှလာကို စောင့နှပေီး မှတတွမှးတငဗွီဒီယိုရိုကဖွို့ပါပှငထွားသင့ပှါတယှ ။ တတနွိုငရှငှ ရနသှူပှနအှထှကမွှာ ခှုံခိုတိုကပွှဲဆငသှင့ပှါတယှ ။ KLA တပတှှကတေော့ အဲ့လိုခှုံခိုတိုကတွာမိုး လုပလှေ့ရှိပါတယှ ။
၁၉၉၉ ဧပှီ ၁၇ Poklek ရှာမှာ ဆာဘတှှကေ အရပသှားတှကေို အုပစွုလိုကအှိမထွဲမောငှးသှငှး လကပွဈဗုံးနဲ့ထုပီး အိမတှှကေို မီးရှို့ခှ လိုကပွါတယှ ။
ကနှရှဈတဲ့ အလဘှေးနီးယနှးရှာသားတှကေ မီးကှှမှးလို့သသှေားသူတှရေဲ့ အရိုးတှကေို စုပီးသတွတောထဲသိမှးထားခဲ့ပါတယှ ။ ပီးတေ

ာ့ HRW လကထွဲကို အပခွဲ့ပီး အမှုတှဲတညဆှောကနွိုငခွဲ့ပါတယှ ။
Kotlina ရှာမှာတော့ ဆာဘတွပတှှကေ အရပသှား ၂၂ ယောကကွို သတဖှှတခွဲ့ပီး အလောငှးတှကေို ရတှငှေးထဲပဈခှ ; ရတှငှေးကိုပါ မိုငှးကပပွီးဖကှဆွီးခဲ့ပါတယှ ။
သတဖှှတပွှဲတှလေုပပွီး အထောကအှထားတှကေို နရောမှာတငှ ဖှောကဖွကှတွာ သာမကပဲ ဆားဘီးယားပှညမွကှီးထဲကိုပါ သယထွုတသှှားတာလညှးရှိပါသေးတယှ ။
အလောငှးသယတွဲ့ ရခေဲတိုကကွားတှနေဲ့ ပှနသှယထွုတတွာပါ ။
ဆားဘီးယားနိုငငှံရဲ့ ဒငှးညူ ဗမှှဈထဲမှာ အလဘှေးနီးယနှးအလောငှး ၈၆ လောငှးပါတဲ့ ကားတစငှးသောငလွာတငတှော့ ဒီလိုသယသှှားတာတှေ ပေါလှာပါတယှ ။
ဖောကှောငလွုပပွှဲ 
ပှဲစဉအှပီးမှာ ဆာဘစွဈဘကှ အရပဘွကှ အဖှဲ့ဝငတှှဟော ဒီလို သတဖှှတမွှုနဲ့ အလောငှးဖှောကမွှုတှကေို သူတို့အခငှးခငှးလကညှိုးထိုးအပှဈပုံခဖှောကှောငလွုပကှှပါတော့တယှ ။
အမညမွဖလွောိုတဲ့ ဆာဘထှောကလွှမှးရေးအရာရှိတဦးက Trepka ဒသမှော အလောငှးပေါငှး ၁၅၀၀ လောကကွို ဖှောကဖွကှပွဈခဲ့ကှောငှး ဖောကှောငလွုပပွါတယှ ။
၂၀၀၁ ဇူလိုငှ မှာတော့ အသဈတကလွာတဲ့ ဆားဘီးယားအစိုးရကိုယတွိုငကွ ဆားဘီးယားပှညမွကှီးထဲမှာ အလဘှေးနီးယနှး ၁၀၀၀ ကှကွောို စုပီးမှုပထွားတဲ့ သငွခြှ ိုငှး ၄ ခု ထပတှှေ့ကှောငှး ကမဘွာသိ ကှှငောလိုကပွါတယှ ။
မီလိုဆီဗဈကို ICTY ရုံးတမွောှာ စီရငဖွို့လုပနှခေိနမွို့ အဆငှးဘီးတပပှေးတဲ့ အနအထေားပါ ။
ဆာဘအှခငှးခငှး ဖောကှောငလွုပရှငှး ပှနဆှောကှှတာပါ ။
ingunjawa ရေးသညှ
ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၈
ဖထွောုတတှှေ့ရှိမှုမှား
လူတယောကကွိုသတလွိုကတွယှ ။ ပီးတော့ အလောငှးကိုဖှောကလွိုကတွယှ ။ ဒီလိုဖှဈစဉမွှာတော့ ရာဇဝတမွှုကို ဖုံးကှယနွိုငကှောငှး ဖုံးကှယနွိုငပွါလိမ့မှယှ ။
ဆာဘတှှအနနေေဲ့ ဒီလိုအစုလိုကအှပှုံလိုကသှတဖှှတပွီး အလောငှးတှကေို ပုံပကှအှောငလွုပတွာ ; မီးရှို့တာ ; နရောပှောငှးမှုပတွာ ; ဖှောကဖွကှပွဈတာတှကေ အလောငှးတခုခငှးစီအတှကှ ဘယသှူဘယဝှါလို့ ရှာဖှသတွမှတေဖွို့ခကခွဲသှားစပေါတယှ ။ 
case တခုခငှးစီအတှကှ အထောကအှထားရဖို့ခကသှှားစပေါတယှ ။ ဒါပမေဲ့ ရာဇဝတမွှုကှီးတှှဖဈပှေားကှောငှးခှုံငုံသုံးသပဖွို့ကတှော့ အခကှအှလကတှှေ ပိုမိုခိုငမွာသှားစပေါတယှ ။ ဒီလိုဖကှဆွီးဖှောကဖွကှမွှုတှကှေောင့ှ ဒီရာဇဝတမွှုကှီးတှဟော စဈတိုကရှငှးမတွတောဆ ဖှဈတာမဟုတပွဲ ရညရှှယခွကှရှှိရှိနဲ့ စနဈတကှ ကှူ းလှနခွဲ့တာဖှဈကှောငှး ငှငှးမရတော့ပါဘူး ။
ပှဲစဉတှှအပေီးမှာ ဆာဘအှခငှးခငှး ဖောကှောငလွုပတွာရှိသလို နိုငငှံတကာဘကကွ အထောကအှထားအခိုငအှမာနဲ့ ဖထွောုတနွိုငတွာတှရှေိပါတယှ ။
၁၉၉၉ နိုဝငဘွာလမှာ ICTY ရုံးတကွော အလောငှးပေါငှး ၂၁၀၀ ကို စုမှုပထွားတဲ့ သငွခြှ ိုငှး ၁၉၅ ခုကို ဖထွောုတနွိုငခွဲ့ပါတယှ ။
၂၀၀၀ ပှည့နှှဈ နိုဝငဘွာ မှာလညှး ICTY ရုံးတကွော အလောငှးပေါငှး ၁၅၀၀ ကှကွောို စုမှုပထွားတဲ့ သငွခြှ ိုငှး ၃၂၅ ခုကို ထပမွံဖထွောုတနွိုငခွဲ့ပါတယှ ။
နောကပွိုငှး Izbica ; Trepka ; Mala Krusha ; Crkolez ဒသတှမှေော ဆကတွိုကထွပပွီး ဖထွောုတနွိုငခွဲ့ပါတယှ ။
ဆာဘတှှအနနေေဲ့ ရာဇဝတမွှုတှကေို တခုခငှးဖုံးကှယဖွို့ ကှိုးစားအားထုတရှငှး ဖှဈစဉအှားလုံးကို ရညရှှယခွကှရှှိရှိ စနဈတကနှဲ့ ကယှကွယှပှှန့ပှှန့ှ ကှူ းလှနခွဲ့ကှောငှး ဝနခွံသလိုဖှဈသှားတာပါ ။
( ဂ ) ကှူ းလှနရှခှငှးရဲ့ ရညရှှယခွကှ
ဆာဘတှှအနနေေဲ့ ဒီလိုအစုလိုကအှပှုံ လိုကသှတဖှှတမွှုတှကေို လုပရှတဲ့ ရညရှှယခွကှကွတော့
အလဘှေးနီးယနှးတှကေို ကိုဆိုဗို ဒသကနေေ အပှီးတိုငှ မောငှးထုတခွငှလွို့ပါပဲ ။
Operation Horseshoe ရဲ့ စဈဆငရှေးရညမွှနှးခကှမွှာလဲ အဲ့ဒီအတိုငှး အတိအလငှးရေးထားတာပါ ။
Operation Horseshoe ရဲ့ စဈဆငရှေးစီမံခကှတွခုလုံးကို ဘူလဂှေးရီယားထောကလွှမှးရေးက ရရှိခဲ့ပီး NATO အဖှဲ့ဆီ လှှဲပှောငှးပေးခဲ့ပါတယှ ။
ထူးခှားတာက NATO ဗုံးမကှဲခငကွတညှးက ဆာဘတှှဟော ဒီလိုအစုလိုကအှပှုံလိုကသှတဖှှတမှောငှးထုတတွဲ့ စဈဆငရှေးကို လုပဖွို့ပှငဆွငနှတောပါ ။
NATO ဗုံးကှဲလို့ လကစွားခှတေဲ့အနနေဲ့ လုပတွာမဟုတပွဲ အစကတညှးက လုပဖွို့ ဆာဘတှှကေ စီမံကိနှးခထှားတယှ ဆိုတာလညှး ထငရှှားသှားပါတယှ ။
ကိုဆိုဗားအလဘှေးနီးယနှး ၁.၇ သနှးအနကှ ၁.၃ သနှးကို ဆာဘတှှကေ မောငှးထုတခွဲ့ပါတယှ ။
ဒီလိုမောငှးထုတရှာမှာ ဆာဘတှှဟော လူသတတွာအပှငှ မုဒိနှးကငှ့တှာ ; နအေိမတှှကေိုဖကှဆွီးတာ ; ပဈစညှးဥဈစာတှကေို လုယူတာတှေ ကယှကွယှပှှန့ပှှန့ှ ကှူ းလှနခွဲ့ပါတယှ ။
ဒီနရောမှာ ထူးခှားတာလေး တခုကို ထည့ပှှောခငှပွါတယှ ။
ဆာဘတှှဟော ရှေှငှအဖေိုးတနှဥဈစာပဈစညှးတှကေို သိမှးဆညှးရုံတငမွကပဲ ကိုဆိုဗားအလဘှေးနီးယနှးတှရေဲ့ လူပုဂဂွိုလတွဦးခငှးနဲ့ ပတသှတတွဲ့ စာရှကစွာတမှးအထောကအှထားတှကေိုလညှး မလှတတွမှး သိမှးယူဖကှဆွီးပဈတာပါ ။
( ဃ ) identity cleansing = ( တဦးခငှးစီ၏ ) ပုဂဂွလအမှတသှညာအထောကအှထားမှားကိုဖကှဆွီးခှငှး
အလဘှေးနီးယနှးတှပေိုငဆွိုငတွဲ့ ပကဈွပို့တှ လိုငစွငှ မှတပွုံတငှ သနှးခေါငစွာရငှးနဲ့ လိုငစွငပှှားတှပေါမခနှ ဆာဘတွပဖွှဲ့က သိမှးယူလိုကပွါတယှ ။
ဒီစာရှကစွာတမှးတှဟော ငှကှေေးအားဖှင့ှ လကဝှတလွကစွားတှလေို အဖိုးတနတွာမရှိပမေဲ့ အလဘှေးနီးယနှးတှနေဲ့ ကိုဆိုဗိုဒသရေဲ့ ဆကနွှှယမွှုကို ခိုငခွိုငမွာမာ ဖောပှှနတေော့ ဆာဘတှှကေ သိမှးဆညှးပဈတာပါ ။ ပီးတာနဲ့ ဖကှဆွီးပဈပါတော့တယှ ။
ဒီလိုဖှဈစဉတှှေ မှနမွာပှညမွှာ ထပခွါထပခွါ ဖှဈခဲ့ပါတယှ ။ အထငရှှားဆုံးကတော့ ရိုဟငဂွှာတှဆေီက ပနှးရောငကွဒတှှကေို သိမှးဆညှးပီး ဝှိုကကွဒတှှထေုတပှေး ; သိနှးစိနလွကထွကမွှာ အဲ့ဒီဝှိုကကွဒတှှကေိုပါ သိမှးဆညှးပီး ဘာကဒမွှထုတမွပေးတော့ပဲ အထောကအှထားဖှောကဖွကှပွဈတာပါ ။ တူလာတိုလီအစုလိုကအှပှုံလိုကသှတဖှှတမွှုမှာလညှး သတဖှှတပွီးတဲ့ရိုဟငဂွှာအလောငှးတှကေို မီးရှို့ရငှး အိမထှောငစွုဇယားတှေ အိမဂွရံမှဂရေံတှကေိုပါ ရောပီး မီးရှို့ပဈခဲ့တယလွို့ သိရပါတယှ ။
ဒီစာရှကတှှကေို အလောငှးတှမေီးရှို့ဖို့မီးမှေးရာမှာသုံးခဲ့တယလွို့ ICC အမှုတှဲ RoC46(3)-01/18 မှာ ဖတရှပါတယှ ။
ဒီလို အထောကအှထားတှကေိုဖှောကဖွကှခှှငှးတှဟော စာရှကစွာတမှးပှသနာ မဟုတပွါဘူး ။
ဒါဟာ identity cleansing လုပတွာပါ ။
Identity Cleansing ဟာ Genocide ရဲ့အစိတအှပိုငှးတရပဖှှဈပီး forced disappearence လို့ခေါတှဲ့ နိုငငှံတကာရာဇဝတမွှုမှောကတွဲ့ လုပရှပရှဲ့ ကနဦးခှလှမှေးအဖှဈလညှး သုံးသပလွို့ရပါသေးတယှ ။
ပှညမွထဲမှာ တဦးခငှးအလိုကှ လဝကအမှုတှဲပှောကဆွုံးတာတှေ ; ဘာမှပောညာမှပောနဲ့ မှတပွုံတငသှိမှးခံရတာတှဟောလညှး ဘယလှောကထွိကယှကွယှပှှန့ပှှန့ှ ဖှဈနသလေဲ ဆနှးစဈစရာပါ ။
ဆနှးစဈပီးလို့ အထောကအှထားခိုငရှငတှော့ နိုငငှံတကာရာဇဝတမွှုအဖှဈ အမှုတှဲတညဆှောကရှတော့မှာပါ ။
ကိုယ့လှူတှအနနေေဲ့ ကှုံ ခဲ့ရသမှှ ကို မှတတွမှးလုပတွတတွဲ့အကငှ့လှေး ရှိစခှငွပေါတယှ ။
ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၉
——————————————————————–
( င ) ပဈမှတထွားသုတသှငခှှငှး
ဆာဘတှှဟော ကှေးလကဒှသတှမှေော အဲ့ဒီလို အစုလိုကအှပှုံလိုကသှတဖှှတမွှုတှကှေူ းလှနခွဲ့သလို မှို့ပှဒသတှမှေောလညှး အလဘှေးနီးယနှးတဦးခငှးစီကို ပဈမှတထွားသုတသှငသှတဖှှတခွဲ့ပါတယှ ။ အဲ့ဒီလိုသတဖှှတဖွို့ ဆာဘရှဲတပဖွှဲ့ကို အှခခေံပီး special hit squad = အထူးလုပကှှံသတဖှှတရှေးတပဖွှဲ့ ကို ဖှဲ့စညှးခဲ့ပါတယှ ။ ဒီ့နောကမွှာတော့ ဆာဘတှှဟော မှို့ပှက အလဘှေးနီးယနှးပညာတတတှှကေို တအိမတွကဆွငှး ရှာဖှသတဖှှတေတွာတှေ လုပတှော့တာပါပဲ ။
ရာနဲ့ခှီတဲ့ အလဘှေးနီးယနှး နိုငငှံရေးတကှှကှလှုပရှှားသူတှေ ; ဆရာဝနတှှေ ; ရှေ့နတှေေ ; OSCE နဲ့ ပူးပေါငှးဆောငရှှကသှူတှဟော Operation Horseshoe အတှငှး သတဖှှတခွံရပါတယှ ။
ထငရှှားတဲ့ လုပကှှံသတဖှှတခွံရသူတှကတေော့
– Bajram Kelmendi နှင့ှ သားနှဈယောကှ ။
ရှေ့နေ Kelmendi ဟာ အလဘှေးနီးယနှးနိုငငှံရေးအကဉှးသားတှအတှကှေ အမှုလိုကပှေးသူ ; ထငရှှားတဲ့ အလဘှေးနီးယနှးသတငှးစာ Koha Ditore အတှကှ အမှုလိုကပှေးသူ ; ICTY ရုံးတောအှတှကှ အခကှအှလကတှှေ ပှငဆွငပှေးသူ ဖှဈပါတယှ ။
ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးစတဲ့ ၁၉၉၉ မတလွ ၂၄ မှာ ယူနီဖောငှးဝတမွထားတဲ့ ဆာဘရှဲ ၅ ယောကဟှာ Kelmendi တို့အိမတွံခါးကို ခိုးဖကှဝှငရှောကခွဲ့ပီး Kelmendi နဲ့သူ့သား၂ ယောကကွို ဖမှးဆီးသှားခဲ့ပါတယှ ။ နောကရှကမွှ ကားလမှးဘေးမှာ သားအဖ ၃ ယောကလွုံးရဲ့အလောငှးတှကေို အနီးကပတှေ့ပဈခံရတဲ့ ဒဏရှာတှနေဲ့ တှေ့ရပါတော့တယှ ။
ဒီသတဖှှတမွှုဟာ အလဘှေးနီးယနှး ပညာတတတှှကေို လှုပနွိုးလိုကသှလိုဖှဈသှားပီး တောတှမွောှားမှားက မှို့ပှကနေ ထှကပှှေးသှားကှပါတယှ ။
– ၁၉၉၉ မတှ ၂၅ မှာ Djakovica ဒသကေ Dr.Izet Hima ; Urim Texha နဲ့ Mark Malota တို့ကို ဆာဘတှှကေ သတဖှှတခွဲ့ပါတယှ ။ သူတို့မိသားစုဝငတှှရှေေ့မှာကို ပဈခတသှတဖှှတခွဲ့တာပါ ။
– ၁၉၉၉ မေ ၆ မှာ LDK ခေါငှးဆောငှ Fehmi Agani ကို သတဖှှတခွဲ့ပါတယှ ။ မီးရထားနဲ့ မကဆွီဒိုးနီးယားကို ထှကခွှာနစဉှေ ဆာဘရှဲတှဟော ရထားကိုရပတွန့စှပေီး Agani ကို ဖမှးခေါသှှားတာပါ ။ နောကရှကမွှ သူ့အလောငှးကို လမှးဘေးမှာတှေ့ရပှနပွါတယှ ။
– ထငရှှားတဲ့ အလဘှေးနီးယနှးကဗှာဆရာ Din Mehmeti နဲ့ စာရေးဆရာ Teki Dervishi တို့လညှး အသတခွံရပါတယှ ။
– အဆိုးဆုံးကတော့ Berisha မိသားစု ၂၄ ယောကကွို သတဖှှတပွဈတာပါ ။ ကလေး ၁၁ အပါအဝငှ တမိသားစုလုံး သဆေုံးခဲ့ရပါတယှ ။
အာဇာနညတှှေ မလိုခငှဘွူး
ဒီလိုပဈမှတထွားသတဖှှတမွှုတှေ ရာခှှီဖဈခဲ့ပါတယှ ။ နာမညတွခို့ကို ထည့ရှေးနတောက အဲ့ဒီ အာဇာနညတှှကေို ကိုယ့လှူတှအမှတရှေစခငှလွေို့ပါ ။ ဒါပမေဲ့ကိုယ့လှူတှထေဲကနတေော့ အာဇာနညတှှေ မလိုခငှပွါဘူး ။ ပါးပါးနပနွပနွဲ့ ကှိုတငရှှောငထွှကကှှပါ ။
သတဖှှတမွှုကှူ းလှနတွဲ့ ဆာဘရှဲတပဖွှဲ့ဝငတှှဟော ပှဲစဉလွညှးပီးရော ဆားဘီးယားပှညမွကှီးထဲကို ပှေးဝငကှှပီး လှတအှောငရှှောငကှှပါတယှ ။
ဒီမှာ အဲ့ဒါမိုးလုပခွဲ့ရငတှော့ ပှနပှှေးဝငစွရာမှမရှေိစရပေါဘူး ။ ကှူ းလှနတွဲ့ကောငှ တကောငခွငှးစီနောကကွို အမဲလိုကသှလို ပှနလွိုကပွီး ပုံစံမိုးစုံနဲ့တုန့ပှှနစွီရငဖွို့ သံဒိဌာနခွှ အစီအစဉကှှိုဆှဲထားပါတယှ ။
အာဏာရူးတှဆေိုတာအတူတူပါပဲ
မီလိုဆီဗဈရဲ့ အထူးလုပကှှံသတဖှှတရှေးတပဖွှဲ့ဟာ အလဘှေးနီးယနှးတှကေိုသာ လုပကှှံတာမဟုတပွါဘူး ။ မီလိုဆီဗဈကို အတိုကအှခံလုပတွဲ့ ဆာဘနွိုငငှံရေးသမားတှေ နဲ့ ဂှာနယလွဈတှကေိုလညှး သတဖှှတပွါတယှ ။
Slavko Curuvija ဟာဆိုရငှ မီလိုဆီဗဈပှဌာနှးတဲ့ ဆငဆွာဥပဒကေို ဝဖနွမေိတဲ့ ဂှာနယလွဈတယောကပွါ ။ ဆာဘရှဲတှကေ သူ့ကို အနီးကပတှေ့ပီး ပဈသတခွဲ့ပါတယှ ။ Curuvija ရဲ့မိနှးမကိုပါ ပဈသတပှမေဲ့ မသပေဲကနှခွဲ့လို့ ဖှဈကှောငှးကုနစွငကွို ကမဘွာကှီးက သိရတာပါ ။ ဒီလုပကှှံသတဖှှတမွှုဟာ စဈဖှဈနတေဲ့ကိုဆိုဗိုဒသမှောဖှဈပှားခဲ့တာ မဟုတပွဲ ဆားဘီးယားနိုငငှံရဲ့မှို့တောှ ဘဲလဂွရိတမွှာ ဖှဈပှားခဲ့တာပါ ။
Curuvija လုပကှှံခံရပီးခိနမွှာတော့ ကနှတွဲ့ ဆာဘနွိုငငှံရေးသမားတှဟော မှနတွီနီဂရိုးကို ထှကပှှေးကှပါတော့တယှ ။ အထငရှှားဆုံးထှကပှှေးရသူကတော့ Zoran Djindjic ပါ ။ သူဟာ Curuvija ရဲ့အသုဘက အပှနမွှာ အိမကွိုပှနမွဝငရှဲပဲ မှနတွီနီဂရိုးထိ မောငှးပှေးရပါတယှ ။ သူကံကောငှးသှားတာပါ ။ သတဖှှတဖွို့စာရငှးထဲမှာ သူဟာ နံပါတစွဉှ ၂ ပါ ။
အလဘှေးနီးယနှးတှကေို သတဖှှတပွီးဂငှနွိုဆိုဒလွုပတှော့ ဆာဘအှတိုကအှခံတှေ မီဒီယာသမားတှဟော အာဏာရမီလိုဆီဗဈနဲ့ သှေးစညှးညီညှတခွဲ့ပှခဲ့ပါတယှ ။
ဗုံးကှဲခံရခိနမွှာတော့ ဒီသှေးစညှးညီညှတမွှုဟာ အတုအယောငဖှှဈကှောငှး ပေါလှှငလွာပါတယှ ။
အာဏာရှိသူက အာဏာဆကရှဖို့ အခငှးခငှးလညှးသတဖှှတတှော့တာပါပဲ ။ လူသတသှမားတှရေဲ့ မှှားဦးမှာ လူမိုး ဘာသာ တံဆိပတွပမွထားပါဘူး ။ အာဏာရူးပီဆိုရငှ အခငှးခငှးလညှး ဆတွောာပါပဲ ။
ကောငှးကငယှံထကဝှဲပှံရငှး ဂငှနွိုဆိုဒကွိုတိုကဖွကှသှူ အပိုငှး – ၁၀
———————————————————————–
( စ ) မုဒိနှးမှုကှူ းလှနခှှငှးမှား
ဆာဘတွပဖွှဲ့တှရေဲ့ အဆိုးဝါးဆုံး အပှု အမူကတော့ အလဘှေးနီးယနှးအမိုးသမီးတှအပေေါမှှာ မုဒိနှးမှုတှေ ကှူ းလှနတွာပါ ။
မုဒိနှးမှုတှကေို အုပစွု ၃ စု ခှဲကှည့လှို့ရပါတယှ ။
– အိမတှှကေို ဝငရှောကစွီးနငှးစဉကွှူ းလှနခှှငှး
– ထှကပှှေးနသေောအမိုးသမီးမှားကိုလမှးပေါမှှာကှူ းလှနခှှငှး
– ဖမှးထားတဲ့အမိုးသမီးမှားအပေါှ အခှုပခွနှးအတှငှး ကှူ းလှနခှှငှး
တို့ပါပဲ ။
တဦးခငှးမုဒိနှးကငှ့တှာကနေ အုပစွုဖှဲ့မုဒိနှးကငှ့တှာမိုးလို ပုံစံအမိုးမိုးနဲ့ ကှူ းလှနကှှပါတယှ ။
ဒါပမေဲ့ တရားဝငှ အမှုတှဲအဖှဈ တငနွိုငတွဲ့ မုဒိနှးမှုပေါငှး ၉၆ မှုသာ ရှိခဲ့ပါတယှ ။
အမိုးသမီးတှအနနေေဲ့ ရှကလွို့ပှနမွပှောဖှဈတာတှကှေောင့ပှါ ။
( တခှားအကှောငှးအရာတှရှေိပမေဲ့ ဒီနရောမှာရေးဖို့မသင့တှာကှောင့ှ ခနှထွားရဈခဲ့ပါတယှ ။ )
( ဆ ) နအေိမမွှား နှင့ှ ဝတကှောငှးတမွောှားကိုဖကှဆွီးခှငှ
ဆာဘတှှရေဲ့ အတှေးက ကိုဆိုဗိုဒသေ မှာရှိတဲ့အလဘှေးနီးယနှးတှရေဲ့ တညရှှိမှုသကငွှတေ တှကေိုဖကှဆွီးပဈခငှတွာပါ ။
ကိုဆိုဗိုဒသကေ အလဘှေးနီးယနှးအိမယှာ ၂၃၇ , ၈၄၂ အနကကွ အိမယှာ ၄၄ , ၇၆၈ လုံး ဟာ လုံးဝပှားပှားဝပဖွကှဆွီးခံခဲ့ရပါတယှ ။
လုံးဝ ပှားပှားဝပမွသှားတောငှ ပုံစံပကှအှောငဖွကှဆွီးခံရတဲ့ အိမခှှကေ ၄၆ , ၄၁၄ ရှိပါတယှ ။
စာသငကှောငှးပေါငှး ၆၀၀ ကှဖွောကှဆွီးခံခဲ့ရပါတယှ ။
ဆာဘတှှဟော အလဘှေးနီးယနှးရှာတှကေ ရတှငှေးတှကေိုပါ အဆိပခွပတွာမိုးတှေ လုပပွါတယှ ။
နယစွပတှှမှော မှမှေုပမွိုငှးတှထေောငပွီး ထှကပှှေးနတေဲ့အလဘှေးနီးယနှးတှေ ဒုကခွရောကအှောငလွညှး လုပကှှပါတယှ ။ စုစုပေါငှး မှမှေုပမွိုငှးပေါငှး ၅ သောငှးကှောှ ထောငခွဲ့ပါတယှ ။
( ဇ ) မှို့ပှလုယကမွှုမှား
ဆာဘတှှဟော ကှေးလကကွ အလဘှေးနီးယနှးရှာတှကေို အဲ့သလိုဖကှဆွီးပဈသလို မှို့ပှမှာရှိတဲ့ အလဘှေးနီးယနှး အိမတှှေ နဲ့ ဆိုငတှှကေို ဝငရှောကဖွကှဆွီးလုယူတာတှေ လုပကှှပါသေးတယှ ။
ကှေးလကနွဲ့ မတူတာက မှို့ပှမှာ ဆာဘနွဲ့ အလဘှေးနီးယနှးအိမတှှဟော ရောယှကတွညရှှိနတောပါ ။
ဆာဘတှှကေ သူတို့အိမတွံခါးတှမှော ” S ” သကငွှတကေို ရေးထားပီး အလဘှေးနီးယနှးအိမတှှနေဲ့ကှဲပှားအောငလွုပပွါတယှ ။
မှငအှောငပှှောရရငှ ” ၉၆၉ ” တံဆိပကွပသှလိုပေါ့ ။
ပီးရငတှော့ လုယကသှောငှးကနှးဖကှဆွီးမိုးစုံအောငှ ဆာဘတှှကေ လုပကှှပါတော့တယှ ။
ဒီလိုလုပရှာမှာ ဆာဘတွပဖွှဲ့ဝငတှှသောမက သာမနဆွာဘအှရပသှားတှကပေါ ပါဝငကွှူ းလှနကှှတာမို့ ဆာဘတွပတှှေ ဆုတခွှာရခိနမွှာ ဆာဘအှရပသှားတှဟောလညှး ကိုယ့မှနောကိုယှ မလုံပဲ ဆားဘီးယားပှညမွကှီးထဲကို လိုကပွါသှားခဲ့ပါတယှ ။ ဒီလိုနညှးနဲ့ ပှဲစဉလွညှးပီးရော ကိုဆိုဗိုဒသရေဲ့ မှို့ပှတှမှော ဆာဘကွငှးစငသှလိုဖှဈသှားခဲ့တာပါ ။ တရပကွှကတွညှး အတူတူနတေဲ့ မိတဆှှအခငှေးခငှးကို မကှနွှာမထောကပွဲ လုယကတွဲ့ ဆာဘအှရပသှားတှဟော သူတို့နှဈပေါငှးရာခှီနထေိုငခွဲ့တဲ့ ကိုဆိုဗိုဒသကေို သူတို့ဖာသာစှန့ခှှာရတဲ့ အနအထေား ဆိုကရှောကသှှားပါတယှ ။ ဘယသှူမပှု မိမိမှု လို့ပဲ ပှောရမှာပါ ။
( ဈ ) ဖမှးဆီးခှငှးနှင့ှ လူသားဒိုငှးကာလုပခှှငှး
ဆာဘတွပဖွှဲ့တှဟော အလဘှေးနီးယနှးအရပသှားတှကေို ထောငခွှီဖမှးဆီးပီး ဗုံးကှဲခံရနိုငတွဲ့ စကရှုံ အဆောကအှဦတှမှော ခှုပထွားပီး NATO ရဲ့ဗုံးကှဲစဈဆငရှေးကို အခကအှခဲတှေ့အောငလွုပပွါတယှ ။
ဒါပမေဲ့ NATO ဗုံးကှဲလယောဉတှှဟော ဒုတိယကမဘွာစဈတုနှးက လယောဉတှှမဟေုတပွါဘူး ။
စကရှုံကို ရပဆွိုငှးသှားအောငှ လုပရှာမှာ ဒုတိယကမဘွာစဈတုနှးကလို လယောဉအှုပလွိုကကှှီးနဲ့ ဗုံးလာကှဲစရာမလိုပါဘူး ။
F – 15 ဂကှဖွိုကတွာ ၂ စငှးလောကကွ စကရှုံရဲ့ ဂငှနွရတော နဲ့ အဓိက အငဂွငှထွားတဲ့အခနှးတှကေို တခကှလှောကစွီဝငပွဈလိုကရှငှ ပှဲပှတတွာမို့ လူသားဒိုငှးကာ လုပခှှငှးဟာ စဈဆငရှေးလမှးကှောငှးကိုထိခိုကသှညအှထိ မသကရှောကပွါဘူး ။
ဒုတိယကမဘွာစဈအတှငှးတုနှးက ဗုံးတလုံးရဲ့တိကမှှုဟာ တဈ စတုရနှးမိုငှ အတှငှးဖှဈပါတယှ ။ လယောဉပှေါကှ ပဈလိုကတွဲ့ဗုံးဟာ ပဈမှတရှဲ့ ၁ မိုငပွတခွှာလညအှတှငှး ကခှငှတွဲ့နရောကို ကနှိုငတွာမို့ အမှနတွကယပွဈမှတကွို ဖကှဆွီးဖို့ လယောဉအှုပအှမှားကှီးနဲ့ ဗုံးအလုံးရေ ရာခှီသုံးရပါတယှ ။
ကိုဆိုဗိုစဈဆငရှေးအတှငှးသုံးတဲ့ စမတဗွုံးတှကတေော့ အငဂွငှအှခနှး ဂငှနွရတောအခနှးတှရေဲ့ ပှတငှးပေါကတှှကနေေ ဝငခွသှှားပီး အခနှးထဲရောကမွှ ကှကတွိပေါကကွှဲတာပါ ။
ကလိမကွကဈှနောကတွမိုးကှံ
ဒီမှာတငှ ဆာဘတှှကေ နောကတွမိုးကှံစညပှှနပွါတယှ ။
ဖမှးထားတဲ့ အလဘှေးနီးယနှးအရပသှားတှကေို ဆာဘတွပဖွှဲ့ယူနီဖောငှးဝတပှေးပီး ဆာဘတွပစွခနှးတှရေဲ့ လူမှငသှူမှငနှရောတှမှော ထိုငခွိုငှးထားတာပါ ။
ဒီမှာတငှ ဗိုလခွှုပကွလခကွ လူတယောကခွငှးစီကို ခှဲခှားသိနိုငပွီး တိုကခွိုကဖွို့ အနီးကပတှေ့ပဈနိုငတွဲ့ ဟယလွီကပွောတာတှေ ထုတသှုံးတော့တာပါပဲ ။
ingunjawa ရေးသညှ။
ဆကလွကတွငပှှပါမညှ။