ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၁
————————–
သားသတသြမားအား တုနြ့ပှနခြှငြး
———————————————
၁၉၈၈ သှဂုတလြ ၅ ရကြ စိနလြှငတြကလြာပီး မာရှယလြောကှငှောတယြ ။ ရနကြုနမြှာ လူ ၃၀၀၀ ထောငလြောကကြို ပဈသတပြီးတဲ့အခါမှာတော့ စိနလြှငဆြငြးသှားတယြ ။ သှဂုတြ ၁၁ US ဆီးနိတလြှှတတြောမြှာ မှနမြာစဈတပရြဲ့လုပရြပကြိုရှုံ့ခတွဲ့ resolution ဟာ ကနြ့ကှကသြူမရှိအတညဖြှဈတယြ ။ ဒီ resolution ကို ဆီနိတတြာ Moynihan က ဦးဆောငတြငသြှငြးတာ – ရဂငေအြစိုးရက သိပလြကမြခံခငွဘြူးရယြ ။

၁၉၈၈ စကတြငဘြာ ၇ ဆီးနိတမြှာတငသြှငြးခဲ့တဲ့ Resolution ကိုပဲ ဟောကဈြမှာ ထပမြံတငသြှငြးပီး ကနြ့ကှကသြူမရှိအတညပြှုလိုကတြယြ ။ ဒါဆို concurrent resolution ဖှဈသှားပီ ။ ရဂငေအြစိုးရဟာ ဟောကဈြတငသြှငြးတဲ့ Resolution ကိုတော့ လကခြံလိုကရြပီ ။

စကတြငဘြာ ၁၈ မှာ မှနမြာစဈတပကြ အာဏာသိမြးလိုကပြီး နဝတကို ဖှဲ့စညြးလိုကတြယြ ။

ဆီနိတတြာ Moynihan ကတော့ ” မှနမြာစဈတပဟြာ ထောငခြွီတဲ့ဆနျဒပှသူတှကေို ပဈခတသြတဖြှတပြီး ; ဘိနြးစဈဆငရြေးအတှကြ US က ပေးအပထြားတဲ့အဆိပရြညတြှကေို တောငတြနြးဒသကေ လူမွိုးစုရှာတှအပေေါကြှဲခနွတောမို့ မှနမြာစဈတပအြပေါအြမရေိကနကြ ထောကပြံ့ပေးနတောတှေ ခကွခြငွြးရပတြနြ့ပေးဖို့ ” တောငြးဆိုပါတယြ ။

ထီမထငဟြနပြှခှငြး
————————–
ရဂငေအြစိုးရအနနေဲ့လညြး မှနမြာအပေါပြေးအပနြတေဲ့ စီးပှားရေးအကူအညီတှကေို ဖှတတြောကလြိုကပြီး လကနြကရြောငြးခမွှုကို ယာယီရပတြနြ့ထားလိုကပြါတယြ ။ နညြးပညာကဏျဍအတှကမြှနမြာဆီစလှေှတထြားတဲ့ အမရေိကနအြကှံပေးတှကေိုလညြး ပှနလြညခြေါယြူလိုကပြါတယြ ။ ထောကပြံ့ရေးပဈစညြးတှရပေဆြိုငြးရာမှာ မှနမြာပှညအြတှကပြေးဖို့ရညရြှယထြားတဲ့ သငြျဘောတစငြးစာဓါတမြှသှဇောတှကေို ဘငြျဂလားဒရြှေ့ဆီလှှဲပေးလိုကပြါသတဲ့ ။
၁၉၈၀ ကနေ အမရေိကနလြေ့ကငွြ့ပေးခဲ့တဲ့ မှနမြာ့တပမြတောအြရာရှိ ၂၅၅ ယောကရြှိခဲ့ပါတယြ – လတတြလောလေ့ကငွြ့နတေဲ့ မှနမြာစဈတပအြရာရှိတှကေို ပှညတြောပြှနခြိုငြးပီး လေ့ကငွြ့ရေးအစီအစဉတြှကေို ရပဆြိုငြးလိုကပြါတော့တယြ ။ ဒါတှဟော စကတြငဘြာ ၂၂ မှာ US ဘကကြ တုနြ့ပှနမြှုပါ ။

တခွိနတြညြးမှာပဲ နဝတကတော့ ဒီမိုကရစေီအရေးဆနျဒပှနတေဲ့သူတှကေို လမြးပေါမြှာ ပေါတြငပြဈသတပြီး သူ့အာဏာကို ခိုငကြညွအြောငတြညဆြောကပြါသတဲ့ ။ စုစုပေါငြး လူ ၁ သောငြးခှဲခနြ့ကို ပဈသတပြီးတဲ့ အခါမှာတော့ နဝတဟာ အာဏာကို စုစညြးဆုပကြိုငလြိုကနြိုငပြီလို့ ပှောရမှာပါ ။

” မငြးတို့အမရေိကနတြှပေိတဆြို့တာလောကတြော့ ငါတို့က မှုကို မမှုတာ ” ဆိုတဲ့ တုနြ့ပှနသြံဟာ နဝတဗိုလခြွုပတြှရေဲ့ လကသြုံးစကားပေါ့ ။

မိဈဆာမှောကသြော မိတဆြှေ
———————————–
နဝတဗိုလခြွုပတြှေ ဘာလို့ ဒီလောကလြသေံမာရဲသလဲ ?
ရဂငေအြစိုးရက ပိတဆြို့မှုတှေ ခမွှတလြိုကတြဲ့ ၁၉၈၈ စကတြငဘြာ ၂၂ မှာပဲ တိုကဆြိုငခြှငြးကှီးစှာ တရုတနြိုငငြံခှားရေးဝနကြှီးရဲ့ ပှောရေးဆိုခှငြ့ရပုဂျဂိုလြ Jin Guihua က ” တရုတဟြာ မှနမြာ့ပှညတြှငြးရေးကို ဝငရြောကစြှကဖြကမြှာ မဟုတဘြူး ” လို့ ခိုငခြိုငမြာမာ ကတိပေးလိုကပြါသတဲ့ ။

သှ ! အမိုကကြောငတြှမှော မိဈဆာမှောကတြဲ့ မိတဆြှအေားကိုးရှိသကိုးးး ။

kyawhlaoo ရေးသညြ

တရုတြ = People ‘ s Republic of China – ကှနမြှူပကွတြရုတပြှညကြိုသာ ဆိုလိုခှငြးဖှဈပီး လူမွိုးရေးသဘောမဟုတပြါ

ဓါတပြုံ – ဆီနိတတြာ Moynihan

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၂
————————-
အကှောကအြကနြ နှငြ့ လကစြားခွမှေု
————————————————
တကယတြော့ နဝတရော တရုတရြော အကှီးအကယွကြှောကနြတေဲ့ ဖှဈစဉတြရပရြှိခဲ့တယဗြွ ။ ၁၉၈၈ စကတြငဘြာ ၁၂ မှာ လယောဉတြငသြငြျဘောတစငြးဦးဆောငတြဲ့ အမရေိကနရြတပေအြုပစြုဟာ မှနမြာ့ရပေိုငနြကထြဲဝငလြာလိုကတြာ ရနကြုနတြောငဘြကြ မိုငြ ၁၉၀ အကှာအထိ ရောကလြာပါသတဲ့ ။ အမရေိကနအြစိုးရကတော့ လိုအပရြငသြံရုံးဝနထြမြးတှကေို ကယတြငဖြို့လို့အကှောငြးပှပမေဲ့ မှနမြာစဈတပဟြာ အကှောကအြကနဖြှဈသှားခဲ့ပါတယြ ။ အဲ့ဒီအခွိနကြစပီး ၈၈ မတိုငခြငတြုနြးကတရုတကြွောထောကနြောကခြံပေးထားတဲ့ ဗကပကို ရငဆြိုငခြဲ့ရတဲ့ မှနမြာစဈတပဟြာ ၈၈ အပီးမှာတော့ သူတို့ရဲ့ဦးတညရြနသြူဟာ အမရေိကနဖြှဈတယလြို့ ဆေးအထိုးခံလိုကရြသလိုပါပဲ ။

ဒါ့ကှောငြ့ ဗကပပှိုကှဲပီးခွိနမြှာ အနောကနြိုငငြံတှရေဲ့ အထောကအြပံ့ရထားတယလြို့ သူတို့ထငနြတေဲ့ ကရငတြှအပေေါြ မှနမြာစဈတပဟြာ လကစြားခွလေိုတဲ့မူဝါဒတှနေဲ့ ခညွြးကပဖြို့ ဗွူဟာဆှဲခဲ့ပီပေါ့ ။

မပေါငြးစပနြိုငခြှငြး
————————
လကတြှေ့မှာတော့ ကရငအြပါအဝငလြူနညြးစုလကနြကကြိုငအြဖှဲ့တှကေို အမရေိကနကြ ထောကပြံ့မှုပေးဖို့နနသေောသာ လူဆိုးစာရငြးသှငြးထားတာပါ ။ ၁၉၈၉ မတြ ၂ ကှနဂြရကကြှားနာပှဲမှာ US လကထြောကြ နိုငငြံခှားရေးဝနကြှီးက ” မှနမြာပှညကြ လူနညြးစုသူပုနတြှဆေိုတာ ခါးပိုကဆြောငလြကနြကကြိုငတြှဖှေဲ့ပီး ဘိနြးမှောငခြိုကူးနတေဲ့သူတှေ ” လို့ ထှကဆြိုခကွပြေးသှားပါသတဲ့ ။

အမှနတြော့ အဲ့ဒီအခွိနြ ရနကြုနမြှာ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညနြဲ့ အမရေိကနသြံအမတကြှီး Levin တို့ဟာ ဒူးခငွြးတိုကြ နေ့စဉတြှေ့ဆုံဆှေးနှေးဖှဈကှပီး ကှနဂြရကနြဲ့ အိမဖြှူတောဆြီ စာတှေ ဂဒီးဂဒီးပို့ခဲ့ကှပါတယြ ။ ဒါပမေဲ့ ပို့တဲ့စာတှဟော လူနညြးစုအခှငြ့အရေးထကြ ဒီမိုကရစေီအရေးကိုသာ ဦးတညခြဲ့ပီး ကရငအြပါအဝငလြူနညြးစုတှဟော ထိရောကတြဲ့နိုငငြံတကာအဆကအြသှယပြှတတြောကနြခေဲ့ကှပီး စဈအစိုးရဆီ ယဇအြပူဇောခြံရတော့မဲ့ သားကောငတြှသဖှေယြ ဖှဈလို့နပေါပီ ။

မှနမြာ့ဒီမိုကရစေီအရေးနဲ့ လူနညြးစုအခှငြ့အရေးပေါငြးစပရြုနြးကနနြိုငခြှငြး မရှိခဲ့တာဟာ စဈအစိုးရအတှကြ မဟာဗွူဟာ ထှကပြေါကဖြှဈသှားခဲ့ပါတယြ ။

တကကြှှသော ဒီမိုကရစေီအရေးခှလှမြေး
——————————————————
မှနမြာနိုငငြံဆိုငရြာ အမရေိကနသြံအမတကြှီး Levin ဟာ ဒီမိုကရစေီအရေးအတှကတြော့ အတောတြကကြှှတဲ့သူပါ ။ ၁၉၈၉ ဇနနြဝါရီမှာ နဝတဖှဲ့ပေးထားတဲ့ ရှေးကောကပြှဲကောမြရှငကြို သံအမတကြှီးက သှားရောကတြှေ့ဆုံပါတယြ ။ အဲ့ဒီအခွိနမြှာ ရှေး / ကောဟြာ ရှေးကောကပြှဲလုပရြမဲ့ ရကကြိုတောငြ မသတမြှတရြသေးပါဘူး ။ သံအမတကြှီးကတော့ သူ့ရဲ့စိုးရိမပြူပနမြှုကို ဒဲ့ပဲထုတဖြောမြေးမှနြးပါတယြ – ” ရှေးကောကပြှဲမှာ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညဝြငပြှိုငခြှငြ့ရမလား ? ” ။ အဖှကေ မရရောလှပါဘူး ။

အမရေိကနမြှာတော့ ၁၉၈၉ ဇနနြဝါရီကစပီး စီနီယာဘုရြှအစိုးရသဈတကလြာပါတယြ ။ သမျမတဖှဈပီး ရကသြတျတပတအြနဲငယအြတှငြးမှာပဲ စီနီယာဘုရြှက မှနမြာကိုပေးအပထြားတဲ့ ကုနသြှယခြှငြ့ဆိုငရြာယဘေုယွ ( အခှနြ ) ကငြးလှတခြှငြ့ကို ရုပသြိမြးလိုကပြါတယြ ။ ဆိုလိုတာကတော့ မှနမြာကနေ အမရေိကနဆြီ ပို့တဲ့ သတမြှတကြုနပြဈစညြးတခွို့ကို အခှနပြှနကြောကတြာပါ ။ ကုနသြှယရြေးပိတဆြို့ဒဏခြတတြဲ့ ပုံစံတမွိုးပေါ့ ။ LDC နိုငငြံဖှဈနတေဲ့ မှနမြာက ပှငပြကမျဘာကို မယမြယရြရပို့ကုနဘြာမှ မရှိတဲ့အတှကြ ဒီပိတဆြို့မှုက ခကွခြငွြးထိခိုကမြှုမရှိဘူးလို့တော့ ပှောလို့ရပါတယြ ။ သို့သောလြညြး ဆိုရှယလြဈစီးပှားရေးကနေ စွေးကှကစြီးပှားရေးပှောငြးလဲပီး ပို့ကုနကြနေ ဝငငြှရဖေို့မွှောလြငြ့ထားတဲ့ နဝတအဖို့ ရရှညေရြပတြညရြေးကို ထိုးနှကရြာတော့ ရောကပြါတယြ ။

ဓါတပြုံ -မှနမြာနိုငငြံဆိုငရြာအမရေိကနသြံအမတကြှီး Levin

ဓါတပြုံ -မှနမြာနိုငငြံဆိုငရြာအမရေိကနသြံအမတကြှီး Levin

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၃
————————-
ဆနရြှငအြငထြရို
———————
စာဆကဖြတလြို့ရလောကအြောငြ ဆနရြှငအြကှောငြးနဲနဲတော့ ပှောရမှာပါ ။ ဆနရြှငဆြိုတာကို ပိတဆြို့တယလြောကပြဲ ခပကြဉွြးကဉွြးနားလညလြို့မရပါဘူး ။
ဒီဘကခြတြမှော တနိုငငြံနဲ့ တနိုငငြံကှား စဈဖှဈတာမဟုတပြဲ ဒဏပြေးတဲ့ပုံစံအားလုံးကို ဆနရြှငလြို့ယူဆနိုငပြါတယြ ။ ရှေးခတြကေတော့ ဒသတှေငြး အိမနြီးခငွြးနိုငငြံတှကှေား ကုနပြဈစညြးရောငြးဝယခြှငြ့ပိတပြငတြာကနေ ဆနရြှငစြတယြ ။ အဲ့ဒီခတြတေုနြးက တနိုငငြံနဲ့တနိုငငြံကှား ကုနပြဈစညြးခငွြးဖလှယတြဲ့စနဈနဲ့ ရောငြးဝယတြာရှိသလို ; ငှသေားလကကြိုငနြဲ့ ရောငြးဝယကြှတာဆိုတော့ ပိတဆြို့ရတာက ရှငြးတယြ – ” အဲ့ဒီနိုငငြံက ကုနပြဈစညြးဆို မဝယနြဲ့ဟေ့ ; အဲ့ဒီနိုငငြံက ကုနသြညတြှနေဲ့ အရောငြးအဝယမြလုပနြဲ့ဟေ့ ; အဲ့ဒီနိုငငြံက ပဈစညြးဆို အခှနတြိုးကောကဟြေ့ ; အဲ့ဒီနိုငငြံကသငြေျဘာဆိုရငဆြိပကြမြးခှနတြိုးကောကဟြေ့ ” ဆိုတာမွိုးပေါ့ ။

ဒီခတြမှောတော့ ကုနသြှယမြှုက ကမျဘာလုံးဆိုငရြာ ခွိတဆြကယြှကဖြှာနတေော့ တနိုငငြံခငွြးကှား ပိတတြာတှကေ မထိရောကသြလိုဖှဈလာတယြ – ပိတထြားတဲ့နိုငငြံဆီက ကုနပြဈစညြး ဝယမြရလညြး ကနွတြဲ့ နိုငငြံတှဆေီက လှညြ့ပတဝြယလြို့ရနတောကိုး ; အလားတူ ပိတထြားတဲ့နိုငငြံဆီတငပြို့လို့မရလညြး ကှားနိုငငြံကတဆငြ့ တငပြို့လို့ရနပှနေရြော ။
ရှေ့မှာရေးခဲ့သလို အမရေိကနကြ နဝတပို့ကုနတြခွို့ကို အခှနတြိုးကောကပြီး ကုနသြှယရြေးပိတဆြို့ဒဏခြတတြာလုပလြညြး မှနမြာက အိမနြီးခငွြးနိုငငြံတှနေဲ့ ကုနသြှယရြေးတိုးမှှငြ့ပီး တောငြ့ခံလို့ရတယြ ။ ဒါဟာ unilateral trade sanction ကို တောငြ့ခံတဲ့ပုံစံ ။

အဲ့ဒီမှာမှ အမရေိကနကြ အငအြားကှီးတော့ သူ့ရဲ့မိတဆြှနေိုငငြံတှနေဲ့ ပေါငြးပီး အခွိနကြိုကအြခါကိုကြ တပှိုငနြကြ ပိတဆြို့တာမွိုးလုပရြငတြော့ အပိတခြံရတဲ့နိုငငြံဟာ တောငြ့ခံဖို့ ပိုခကသြှားတယြ ။ ဒါမွိုးက ကုလသမဂျဂလုံခှုံရေးကောငစြီကတဆငြ့မှောကကြိုရီးယားကို လုပတြဲ့ပုံစံပဲ – multilateral trade sanction ။ မှနမြာကို ပိတဆြို့ခဲ့ရာမှာ ကုလသမဂျဂလုံခှုံရေးကောငစြီတငပြီး တပှိုငနြကပြိတဆြို့ဖို့နနသေောသာ ဥရောပသမဂျဂနဲ့ အမရေိကနြ စညြးဝါးကိုကပြီးပိတဆြို့တာတောငြ ၂၀၀၄ ခုနှဈကွောမြှ ဖှဈလာခဲ့တာ ။

ဒါဆို နိုငငြံတကာကုနသြှယရြေးကှနယြကကြယွပြှနြ့တဲ့ ဒီခတြမှော ပိတဆြို့မှုကို ထိရောကအြောငြ ဘယလြို လုပမြလဲ ?

ဘဏျဍာရေးဆိုငရြာပိတဆြို့မှု
————————————
တိုကရြိုကြ ကုနသြှယရြေးကို ပိတဆြို့တာထကြ ဘဏျဍာရေးဆိုငရြာ ပိတဆြို့တာက ပိုထိရောကတြဲ့ ခတြဖှေဈလာတယြ ။ ဘယသြူမှ လကငြငြးငှသေားနဲ့ အရောငြးအဝယမြလုပတြော့တဲ့ ဒဈဂစွတြယခြတြကေိုးဗွ ။ ကိနြးဂဏနြးအပှောငြးအလဲတှကေို အခှခေံပီး ကုနသြှယရြေးလုပနြတေဲ့ခတြမေို့ အဲ့ဒီဒဈဂစွတြယဘြဏစြနဈတှကေို ခွုပကြိုငထြားနိုငတြဲ့ နိုငငြံက ကိနြးဂဏနြးတှကေို လှှဲမပေးရငြ ဘာအရောငြးအဝယမြှ ဆကလြုပလြို့မရတော့ဘူး ။

နိုငငြံအသီးသီးဟာ အပှညပြှညဆြိုငရြာကုနသြှယရြေးအတှကြ နိုငငြံခှားအရနငြှဆေောငထြားရတယြ – အဲ့လိုဆောငထြားရာမှာ ကမျဘာ့နိုငငြံအားလုံးဆောငထြားတဲ့ အရနငြှရေဲ့ ၆၂ % ဟာ အမရေိကနဒြေါလြာပဲ ( ယူရိုငှကေ ၂၁ % ရှိတယြ ) ။ သူ့ငှလညြေးကိုယမြယုံ ; ကိုယြ့ငှလညြေးသူမယုံပဲ ဒေါလြာကိုသာ ယုံကှသကိုး ။ ( ၈၀ % သော ကမျဘာ့ငှကှေေးလညပြတမြှုဟာ အနောကနြိုငငြံတှလကေထြဲမှာဆိုတာကို မှငရြငရြပီ ။ )

အဲ့ဒီ ၆၂ % သောဒေါလြာတှကေို လှှဲပှောငြးပေးရာမှာ ကမျဘာပေါမြှာ ဘယနြရောကနေ ဘယနြရောကိုပဲ လှှဲလှှဲ အမရေိကနဘြဏျဍာရေးဌာနက ဖှဲ့ထားတဲ့ CHIPS နဲ့ SWIFT လို ဒဈဂစွတြယဘြဏျဍာရေးစီစဈမှုတှကေို ဖှတကြိုဖှတသြနြးရတယြ ။ အဲ့လို ဖှတသြနြးခွိနမြှာ ငှလှေှဲသူတှထေဲမှာ အမရေိကနအြစိုးရက ပဈမှတထြားတဲ့ အဖှဲ့အစညြး လူပုဂျဂိုလြ နိုငငြံ ပါလာရငြ ပိတထြားလိုကတြာပဲ ။ ကုနသြှယမြှုဟာ ရပတြနြ့သှားပီ – တဖကနြဲ့ တဖကြ ကုနထြုပကြှီးတှပေိုကပြီး ဘာတာစနဈနဲ့ ရောငြးဝယရြတဲ့ အခှစေိုကသြှားရော ။
[ CHIPS = Clearing House Interbank Payment System ;
SWIFT = Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications ]

တကယလြို့ အမရေိကနဒြေါလြာအစား တရုတငြှသေုံးပီး ကုနသြှယမြယဆြိုရငကြော – တရုတကြ သူ့ငှတနေဖြိုးကို ကစားပီး ကုနသြှယရြေးမှာ တဖကစြောငြးနငြး အသာစီးရယူတဲ့ဒဏကြို ခံဖို့သာပှငထြား ။ တရုတဟြာ အမရေိကနဒြေါလြာနဲ့ အရောငြးအဝယလြုပခြှငြ့အပိတခြံထားရတဲ့ နိုငငြံငယလြေးတှကေို အဲ့လို အခဉွဖြမြးဖို့စောငြ့နတော ။

အုပစြုဖှဲ့ဘဏျဍာရေးပိတဆြို့မှု
————————————-
အဲ့လို ဘဏျဍာရေးပိတဆြို့ရာမှာ ကုနသြှယရြေးမှာသာမကပဲ ဖှံ့ဖှိုးရေးအကူအညီတှေ ; ခွေးငှကဏျေဍတှမှောပါ ထပပြိတလြို့ရတယြ ။ ဥပမာ – ကမျဘာဘဏရြဲ့ဗီတိုဟာ အမရေိကနတြနိုငငြံတညြးပဲ ကိုငထြားနိုငတြဲ့ပုံစံမို့ ” အမရေိကနဘြဏျဍာရေးနှငြ့ပတသြတသြောအကူအညီမွား ဆိုငရြာနိုငငြံမရရှိစရေ ” လို့ ကှနဂြရကကြ ပှဌာနြးလိုကရြငြ ဆိုငရြာနိုငငြံဟာ အတိုးနှုနြးသကသြကသြာသာနဲ့ ခွေးငှမရေရှိတော့လောကအြောငြ ဖှဈသှားရတယြ ။ အဲ့သလို မိတဆြှမေဲ့တဲ့ နိုငငြံငယလြေးတှကေို အတိုးနှုနြးကှီးကှီးနဲ့ ငှခွေေးပီး အမှတထြုတတြတတြဲ့ နိုငငြံငံကတော့ တရုတပြဲ ။

တရုတြ = People ‘ s Republic of China – ကှနမြှူပကွတြရုတပြှညကြိုသာ ဆိုလိုခှငြးဖှဈပီး လူမွိုးရေးသဘောမဟုတပြါ

ဓါတပြုံ – Federal Reserve Bank of New York

ဓါတပြုံ – Federal Reserve Bank of New York

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၄
————————-
ကုနသြှယရြေးအသကရြှုပေါကြ
—————————————
နဝတအစိုးရအနနေဲ့လညြး ၁၉၈၈ – ၈၉ မှာ ရပတြညရြေးအတှကြ ရုနြးကနနြရတေဲ့ အနအထေားပါ ။ လကထြဲမှာ နိုငငြံခှားအရနငြှေ ဒေါလြာသနြး ၃၀ ခနြ့ပဲရှိပီးတော့ အငအြား ၁ သိနြး ၉ သောငြးခနြ့ရှိတဲ့ စဈတပကြိုတောငြ လခပေးဖို့ မလှယတြဲ့အခှအနေပေါ ။ နဝတ ရှေ့ဆကရြရှညေရြပတြညဖြို့ တခှားကုနသြှယရြေးအငအြားကှီး နိုငငြံတရပရြဲ့ အကူအညီလိုခွပေီ ။

သူတောခြငွြးခငွြး သတငြးလှှေ့လှှေ့
————————————————
၁၉၈၉ မလေ – တရုတဝြနကြှီးခွုပနြဲ့ မှနမြာသံအမတကြှီးတှေ့ဆုံရာမှာ ဝနကြှီးခွုပကြ မှနမြာသံအမတကြှီးကို သခွောအာမခံလိုကပြါသတဲ့ __ ” မှနမြာ့ပှညတြှငြးရေးကို တရုတကြလုံးဝမစှကဖြကပြါဘူး ” ။

၁၉၈၉ ဇှနလြ – နဝတအတှငြးရေးမှူးဗိုလခြွုပခြငညြှနြ့က မှနမြာနိုငငြံဆိုငရြာ တရုတသြံအမတကြှီးကို တှေ့ဆုံပီး ” တိနအြငမြနရြငပြှငမြှာ ဖှဈခဲ့တာတှအတှေကြ စာနာနားလညပြါကှောငြး ” ထုတဖြောပြှောဆိုပါသတဲ့ ။

တိနအြငမြနရြငပြှငမြှာ လယောဉပြဈစကအြမှောကနြဲ့ ပဈသတခြံရတဲ့ ကွောငြးသားတှကေို စာနာတာမဟုတပြါဘူး – တရုတကြှနမြှူနဈအစိုးရအပေါြ စာနာတာပါတဲ့ ။

ဗိုလခြွုပခြငညြှနြ့ရဲ့ စာနာခှငြးတရားနဲ့အတူ တရုတြ – မှနမြာကုနသြှယရြေးဟာ ပှငြ့လနြးလို့လာခဲ့ပါပီ ။

နဝတအဖို့ အသကရြှူပေါကရြရှိစမေဲ့ တရုတြ – မှနမြာကုနသြှယရြေးဟာ တနှဈကို ၂၅ % နဲ့တိုးတကလြာခဲ့ပါတယြ ။ အဆိပပြနြးတှကေို မွိုခရွငြး မှနမြာ့စီးပှားရေးဟာ အသကဆြကလြပေီ ။

ပေါကဖြောသြှေးပါသူ၏လကရြညြ
——————————————-
တရုတပြှညနြဲ့ နဝတကှား ရှှလမြေးငှလမြေးဖောကရြာမှာ အဓိကဗိသုကာကတော့ ဗိုလခြွုပခြငညြှနြ့ပါ ။ ခငညြှနြ့ဟာ တရုတနြဲ့ခစွကြှညရြေးတောကြီတှေ ကှှယနြသလေောကြ အမရေိကနကြိုတော့ ကတကြတလြနအြောငြ ရနတြှေ့ပါသတဲ့ ။

၁၉၈၉ သှဂုတလြ – ၈၈ အရေးအခငြးတနှဈပှညြ့ခွိနမြှာ အမရေိကနသြံအမတကြှီး Levin က ” စဈအစိုးရဟာ ဖမြးဆီးထိနြးသိမြးထားသူတှအပေေါြ ညှဉြးပမြးနှိပစြကတြာတှေ လုပနြကှေောငြး ” ထုတဖြောပြှောကှားလိုကပြါတယြ ။ ဗိုလခြွုပခြငညြှနြ့ကတော့ ခကွခြငွြးပဲ ” အဲ့ဒီ Levin ဟာ လကြွာအစှနြးရောကြ ဖကွဆြီးရေးသမား ” လို့ ကှကခြေါငြးဆိတမြခံတုနြ့ပှနပြါတယြ ။

Levin ဟာ ၈၈ အရေးအခငြးအတှငြး အမရေိကနသြံရုံးအနီး ဆနျဒပှသူတှကေို ရပေေးတာကနေ ; သနတေမြှနသြူတှကေို ဆေးကုပေးတာအပါအဝငြ ; ပဈခတနြတောတှကေို ဗီဒီယိုရိုကြ မှတတြမြးတငခြဲ့သူမို့ ခငညြှနြ့တို့အတှကတြော့ အဖကွသြမားကှီးပေါ့ဗွာ ။

အမှနတြော့ ၁၉၈၉ နိုဝငဘြာမှာ သံအမတကြှီး Levin ဟာ သူ့ရဲ့ ၃ နှဈသကတြမြးကုနခြါနီးနပေါပီ ။ မှနမြာထောကလြှမြးရေးကတော့ သူတို့ထုတတြဲ့ ” စီအိုငအြခှရှေေုပသြမွှ ” ဆိုတဲ့စာအုပမြှာ Levin ကို ရစရာမရှိအောငြ ရေးသားအပုပခြဝွါဒဖှနြ့ထားလိုကပြါတယြ ။

ဒီလိုနဲ့ပဲ အမရေိကနြ – မှနမြာ သံတမနဆြကဆြံရေးဟာ နညေိုခွိနရြောကခြဲ့ရပီပေါ့ ။

တရုတြ = People ‘ s Republic of China – ကှနမြှူနဈတရုတပြှညကြိုသာ ဆိုလိုခှငြးဖှဈပီး လူမွိုးရေးသဘောမဟုတပြါ

 

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၅
————————-
ပွော့ကှကနြှိုကရြနခှငြေး
——————————-
၁၉၈၉ မတြ မှာ နဝတက ရှေးကောကပြှဲဥပဒကှမြေးကို ထုတပြှနခြဲ့ပီး လာမဲ့ ၁၉၉၀ မေ ၂၇ ကို ရှေးကောကပြှဲကငွြးပမဲ့ရကအြဖှဈကှငှောလိုကပြါတယြ ။ အမရေိကနအြစိုးရကတော့ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညရြှေးကောကပြှဲဝငခြှငြ့ရရေး တောငြးဆိုပါတယြ ။ နဝတက ခေါငြးမာမာနဲ့တုနြ့ပှနတြဲ့အပှငြ အမရေိကနရြှေးကောကပြှဲစောငြ့ကှညြ့ရေးအဖှဲ့တှကေိုပါ ခှငြ့ပှုမှာမဟုတကြှောငြး ပှောလှှတပြါတယြ ။
မှနမြာ့နိုငငြံရေးမှာ အားလုံးကရှေးကောကပြှဲကိုပဲ မွှောကြှညြ့နခွေိနမြှာ နဝတက သူဘာလုပလြို့ရလဲ ထောငြ့စုံကနေ တှကခြကွပြီးသားပါ ။

နဝတအနနေဲ့ အိမဖြှူတောကြို ပွော့ကှကနြှိုကရြနတေဲ့ အကှကတြခုရှိပါတယြ __ အဲ့ဒါက မူးယဈဆေးဝါးနှိမနြငြးရေးပါ ။ မှနမြာ့တောငတြနြးဒသကေ မူးယဈဆေးဝါးနဲ့ လကနြကကြိုငအြဖှဲ့တှကေို နှိမနြငြးရာမှာ မှနမြာစဈတပရြဲ့ အကူအညီမရှိမဖှဈလိုအပတြယလြို့ အမရေိကနအြစိုးရအဆကဆြကကြ တစိုကမြှတမြှတြ ယူဆထားကှောငြး နဝတ က သခွောသိနပေါတယြ ။ ၁၉၈၉ မတလြ ၂ ရကနြေ့ ကှနဂြရကကြှားနာပှဲမှာ အမရေိကနြ လကထြောကနြိုငြ / ဝနရြဲ့ သူပုနနြဲ့ မူးယဈကိဈစ ခွိတဆြကဖြှကှေားမှုကို ကှညြ့ရငြ အိမဖြှူတောအြနနေဲ့ မှနမြာစဈတပအြပေါြ အားကိုးနဆေဲလို့ နဝတ က တှကမြိနတောပေါ့ ။ အဲ့ဒါကှောငြ့လဲ ရှေးကောကပြှဲနဲ့ ပတသြတရြငြ နဝတက ပှငြးပှငြးထနထြနြ တုနြ့ပှနရြဲတာပေါ့ဗွာ ။

တဆငြ့ခငွြးတှနြးတငရြမှုနှငြ့ ခရီးမပေါကခြှငြး
———————————————————-
၁၉၉၀ ဖဖေောဝြါရီမှာ အမရေိကနအြစိုးရက မူးယဈဆေးဝါးနှိမနြငြးရေးမှာ မှနမြာကို အဆငြ့လွှော့ခသွတမြှတလြိုကပြါတယြ ။ ဒါပမေဲ့ အမရေိကနမြူးယဈဆေးဝါးတိုကဖြကွရြေးဌာနအကှီးအကဲကတော့ ဒီလိုအဆငြ့လွှော့ခတွာကို လကမြခံခငွပြါဘူး – မှနမြာစဈတပနြဲ့ပူးပေါငြးဆောငရြှကဖြို့ အားသနနြဆေဲပါ ။ စဈအစိုးကို ကှိတခြငွတြဲ့ဆီနိတတြာ Moynihan ကတော့ မူးယဈဆေးဝါးတိုကဖြကွရြေးဌာနဟာ ကိုယပြိုငနြိုငငြံခှားရေးမူဝါဒရှိနတောလားလို့ ခနဲ့ပါသတဲ့ ။

၁၉၉၀ မေ ၂၇ ရှေးကောကပြှဲမှာ NLD ပါတီက ၈၀ % ကွောနြဲ့အနိုငရြလိုကတြော့ အမရေိကနအြစိုးရက အာဏာမှနမြှနလြှှဲပေးဖို့ တောငြးဆိုပါတယြ ။ ၁၉၉၀ သှဂုတလြမှာ အမရေိကနနြိုငငြံခှားရေးဝနကြှီးက ဗိုလခြွုပမြှူးကှီးစောမောငဆြီစာရေးပီး ” အာဏာလှှဲပေးဖို့ ” တောငြးဆိုပါတယြ ။

တကယတြော့ အမရေိကနနြိုငငြံခှားရေးဝနကြှီးရဲ့ ဒီသံခငြးတမနခြငြးလှုပရြှားမှုက နဝတတုနြ့ပှနမြှုဘယလြိုရှိမလဲ တို့ကှညြ့တဲ့သဘောပါ ။ နဝတဘကကြ ခကွခြငွြးအာဏာလှှဲပေးဖို့ ဆနျဒမရှိတာကိုတှေ့တဲ့အခါမှာတော့ စီနီယာဘုရြှအစိုးရဟာ နဝတနဲ့ပဲ လကတြှဲပီး မူးယဈနှိမနြငြးရေးဆောငရြှကဖြို့ ခှလှမြေးပှငလြာပါတယြ ။ လကတြှေ့ကကွ အလုပဖြှဈတဲ့လမြးကိုလွှောကတြဲ့သဘောပေါ့ ။ ကှနဂြရကထြဲက မူးယဈဆေးဝါးကိဈစတာဝနယြူထားရတဲ့ အမတတြခွို့ကလညြး အမရေိကနအြစိုးရရဲ့ဒီခှလှမြေးကို ကှိုဆိုလိုကပြါတယြ ။

ဒီမှာတငြ အဲ့ဒီခှလှမြေးကို ကနြ့လနြ့ခံဖို့ဆီနိတတြာ Moynihan + အောကလြှှတတြောအြမတြ Stephen Solarz + နိုငငြံခှားရေးဌာနတှငြးက လူ့အခှငြ့အရေးသမားတခွို့က အားထုတလြာရပါတယြ ။

တှနြးအားမရှိရငြ အကှိတခြံရမယြ
——————————————-
ဒီနရောမှာ ကနွောမြှငစြခငွေတြဲ့ ပထမအခကွကြ လူ့အမွားကှားမှာဟော့နတေဲ့ ရှေးကောကပြှဲကိဈစထကြ လူမသိသူမသိ မူးယဈဆေးဝါးကိဈစကို အမရေိကနအြစိုးရက ဦးစားပေးရှေးခယွသြှားတယဆြိုတာပါ ။ နောကပြီး အမရေိကနအြစိုးရဟာ သူတို့ရဲ့ လကတြှေ့အကွိုးစီးပှားကိုပဲ ဦးထိပထြားလေ့ရှိတာကိုပါ ။ ဒါဟာ ပုံမှနဖြှဈရိုးဖှဈစဉကြိဈစဖှဈပီး လူ့အခှငြ့အရေးဆိုတာ သပသြပဖြောကထြှကပြီးတှနြးရတယဆြိုတာကိုပါ မှငစြခငွေပြါတယြ ။

နရငြေးထိုငရြငြး အမရေိကနအြစိုးရက အကုနလြုပပြေးသှားမယထြငနြသေူတှရှေိရငြ အတှေးပှောငြးထားပါ – သူ့ဘကကြိုယြ့ဘကြ အပှိုငတြှနြးရတဲ့ ပှဲတှဆေိုတာကို အမှဲတမြးသတိကပထြားပါ ။ အရေးကှီးတာက အမရေိကနမြှာ အခှစေိုကပြီး ကိုယြ့အတှကြ တှနြးပေးတဲ့ယနျတယားရှိနဖေို့ပါ – မရှိဘူးဆိုရငတြော့ ရာစုနှဈတဝကလြောကအြကှိတခြံရတတတြယဆြိုတာ ကနွောတြို့မှနမြာပှညကြမှဈဆလငမြတြှကေိုယတြိုငကြ သကသြပေါပဲ ။

ဓါတပြုံ – ၁၉၉၀ ရှေးကောကပြှဲ

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၆
————————-
ဆနရြှငမြွိုးစေ့ခခွှငြး
—————————-
အမရေိကနအြစိုးရပိုငြးက လကတြှေ့အကွိုးစီးပှားအပေါအြခှခေံပမေဲ့လညြး ကှနဂြရကထြဲမှာတော့ မှနမြာ့ဒီမိုကရစေီအတှကြ တှနြးတှနြးတိုကတြိုကြ လုပပြေးသူတှရှေိပါတယြ ။
ထိုငြးနယစြပဆြီထှကပြှေးလာတဲ့ မှနမြာကွောငြးသားတှကေို ကူညီထောကပြံ့ဖို့ ကှနဂြရကကြ ၁၉၈၉ နှဈဦးပိုငြးကတညြးက ဒေါလြာ ၂ သနြး ခပွေးလိုကပြါတယြ ။ နှဈစဉလြညြး ဒီထောကပြံ့ငှကေို တိုးမှှငြ့ပေးသှားခဲ့ပါတယြ ။

၁၉၉၀ ဧပှီ ၂၇ ဆီးနိတမြှာ Moynihan က ” မှနမြာ့ပို့ကုနမြွားပိတဆြို့မှုဥပဒေ ” ကို စတငသြှငြးခဲ့ပီး ကနြ့ကှကသြူမရှိခဲ့ပါဘူး ။ ဒါပမေဲ့ စီနီယာဘုရြှအစိုးရက ဒီဥပဒကေို ဆနြ့ကငွခြဲ့ပါတယြ ။

သံခငြးတမနခြငြး နဝငေစြခှငြေး
—————————————-
သကတြမြးကုနသြှားတဲ့ သံအမတကြှီး Levin အစား Vreeland ကို ခနြ့အပဖြို့ ဆီးနိတမြှာ စဈမေးပှဲတှလေုပပြါတယြ ။ အဲ့ဒီစဈမေးပှဲတှဟော ဆီနိတတြာတှအတှေကြ မှနမြာနဲ့ပတသြတပြီး ဖေါကခြှဲရာနရောတှဖှဈေလာပါတယြ ။ ဆီနိတတြာ Cranston က ” နဝတဟာ လူသတအြစိုးရ ; မူးယဈရာဇာတှနေဲ့ ပလူးနတေဲ့အစိုးရ ” လို့ကှိတရြငြး စီနီယာဘုရြှအစိုးရရဲ့ ရပတြညခြကွကြို နှဲ့ပါတယြ ။ Vreeland ဆိုတာ စီနီယာဘုရြှရဲ့ ရောငြးရငြးဘောဒြါကှီးကိုးဗွ ။ ဒါနဲ့ Vreeland ကို ခနြ့အပဖြို့ ပကွပြှားသှားပီး နောကထြပသြံအမတကြှီးလွာထားသူကို စဈမေးရတဲ့ ဆီနိတတြာကတော့ Moynihan ကိုယတြိုငပြဲလေ ။ Moynihan ကတော့ မှနမြာနဲ့သံတမနအြဆကအြသှယလြွှော့ခခွငွသြူဆိုတော့ သံအမတကြှီး မခနြ့အပဖြှဈအောငြ အခွိနဆြှဲထားလိုကပြါတယြ ။ အဲ့ဒီမှာတငပြဲ အမရေိကနသြံအမတလြောငြးကှီးခမွာ မှနမြာပှညကြို ခှခခွှေငြ့တောငြ မရတော့ပါဘူးတဲ့ ။ မူဝါဒအရဗှောငကြှငှောပီး သံတမနအြဆငြ့လွှော့ခတွာတော့ မဟုတသြေးပါဘူး – လုပထြုံးလုပနြညြးအရ ဂွောငကြပပြဈလိုကတြာပါ ။

အားကိုးရပှနပြီ
——————–
၁၉၉၀ အောကတြိုဘာမှာ ထငရြှားတဲ့ ဆီနိတတြာ ၁၁ ယောကကြ စီနီယာဘုရြှဆီစာရေးပီး ” Custom & Trade Act of 1990 ” အတိုငြး မှနမြာကို ပိတဆြို့ဒဏခြတဖြို့ တောငြးဆိုလိုကပြါတယြ ။ ပိတဆြို့ဒဏခြတမြှုတှဟော အနှေးနဲ့ အမှနရြောကလြာတော့မယဆြိုတာ သခွောသှားပါပီ ။ ၉၀ ရှေးကောကပြှဲရလဒအြတိုငြး အာဏာလှှဲမပေးခငွပြဲ ရရှညေအြစိုးရလုပဖြို့ပှငထြားတဲ့ နဝတအနနေဲ့ ရရှညေစြီးပှားရေးအကူအညီတခွို့လိုအပတြော့မှာသခွောပီလေ ။

၁၉၉၀ ဒီဇငဘြာ ၂၇ မှာ တရုတနြဲ့ မှနမြာကှား စီးပှားရေးဆိုငရြာပူးပေါငြးဆောငရြှကရြေးသဘောတူစာခွုပြ ခွုပဆြိုလိုကပြါတယြ ။ ဒီစာခွုပအြရ တရုတကြ မှနမြာကို အတိုးမဲ့ခွေးငှေ ၅ နှဈပေးဖို့လညြး ပါလာလရေဲ့ ။

[ ခွေးငှေ
————-
တရုတရြဲ့အတိုးမဲ့ခွေးငှနေဲ့ပတသြတလြို့အကောငြးမှငသြူတှရှေိနိုငပြါတယြ ။ မှနမြာလူမွိုးအမွားစုစိတထြဲမှာ ခွေးငှဆေိုတာ ယူပီးကှိုကသြလိုသုံးခှငြ့ရှိတယလြို့ထငကြှတာကိုး – ခစွတြီးဆီတောငြ လယပြေါငငြှခွေေးပီးသုံးခငွသြလိုသုံးရတယထြငတြတတြာမွိုး ။ အမှနတြကယတြော့ နဝတ နဲ့ တရုတနြဲ့ စီးပှားစတငလြညပြတဖြို့ နဝတလကထြဲ ငှတခွေို့ထညြ့ပေးမှ ဖှဈမယလြို့ တှကပြီးမှ ခွေးတာပါ ။ ဥပမာ __ တရုတြ – ဗမာကုနသြှယရြေးဖှငြ့ဖို့ ဗမာက လမြးတောငြ ကောငြးကောငြးမရှိရငြ ကုနသြှယပြီးအကွိုးအမှတရြှာခငွတြဲ့ တရုတကြ မှနမြာလမြးခငြးဖို့ငှခွေေးမှာပါပဲ ။ ရလာမဲ့ အတိုးထကြ ကုနသြှယရြေးငှကေ ပိုပီး စို့စို့ပို့ပို့ဖှဈမှာသခွောရငြ ( သခွောအောငလြညြး ခွေးငှအကှေောငြးပှပီး စာခွုပစြာတနြးနဲ့ အသာစီးယူထားပီးသားပါ ) အတိုးမဲ့ခွေးပေးလိုကမြှာပါ ။ ခွေးငှကေို ပိုကဆြံလို့မှငတြာထကြ အလုပတြခုစဖို့ ခလုတဖြှငြ့လိုကတြယဆြိုတာ မှငတြတဖြို့ လိုပါတယြ ။ နောကပြိုငြးမှာ ပေါလြှငလြာပါလိမြ့မယြ ။ ]

တရုတြ = People ‘ s Republic of China – ကှနမြှူပကွတြရုတပြှညကြိုသာ ဆိုလိုခှငြးဖှဈပီး လူမွိုးရေးသဘောမဟုတပြါ

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၇
————————-
ရငခြှငထြဲဆှဲသှငြးပီး ဂုပသြှေးစုပရြနပြှငခြှငြး
——————————————————–
နဝတဟာ ၁၉၉၀ ရှေးကောကပြှဲရလဒကြို ပယွောလကနပြှုထားလိုကတြာ ၁၉၉၁ မလေ ရောကလြို့ တနှဈပှည့သြညအြထိ အာဏာလှှဲဖို့အရိပအြယောငမြပှပါဘူး ။ အဲ့ဒါကှောင့ြ ၁၉၉၁ မေ ၂၁ မှာ US ကှနဂြရကလြှှတတြောအြမတတြှကေ ” အမရေိကနအြစိုးရအနနေဲ့ မှနမြာ့ဒီမိုကရစေီအရေးနှင့လြူ့အခှင့အြရေးအတှကြ လူသိရှငကြှားဖိအားပေးကှငှောခကွထြုတပြှနဖြို့ ” စီနီယာဘုရြှဆီ တောငြးဆိုကှပါတယြ ။

၁၉၉၁ ဇူလိုငမြှာ စီနီယာဘုရြှက မှနမြာနဲ့အမရေိကနကြှား အထညအြလိပပြို့ကုနသြဘောတူစာခွုပကြို သကတြမြးမတိုးတော့ဖို့ဆုံးဖှတလြိုကပြါတယြ ။ စီနိတတြာ Moynihan ကတော့ ” မှနမြာပှညကြ အထညတြစတောငမြှ ရောကမြလာတော့ဖို့မွှောလြင့တြယြ ” လို့ အားပေးပါသတဲ့ ။

အမရေိကနဘြကကြ မှနမြာနဲ့ကုနသြှယရြေးကို အဲ့သလိုတရဈကှပအြပီး ၂ လအကှာ ၁၉၉၁ သှဂုတလြမှာတော့ တရုတကြ မှနမြာကို သူ့ရငခြှငထြဲဆှဲသှငြးဖို့ပှငလြာပါတယြ – ကခငွပြှညကြနပြိုကတြီးကနေ ရှမြးပှညမြုနြးလားအထိ မှနမြာနယစြပတြလွှောကနြဲ့ မဉွြးပှိုငြ တရုတဘြကမြှာ နယစြပကြုနသြှယရြေးစခနြး ၉ ခု ဖှင့လြှဈလိုကပြါတယြ ။ ၁၉၇၈ ကနေ ၁၉၉၁ အထိ တရုတြ – မှနမြာကုနသြှယရြေးစခနြး ၁ ခုပဲ ဖှင့လြှဈထားရာကနေ ၁၉၉၁ သှဂုတြ – စကတြငဘြာ တလအတှငြး ၉ ခု ဖှင့ပြဈလိုကတြယဆြိုကတညြးက ” မှနမြာဟာ အမရေိကနနြဲ့ ခှာနပေီမို့ ရငခြှငထြဲဆှဲသှငြးလို့ရပီလို့ ” တှကဆြရငြး ဖွာကှိုခငြးထားတဲ့သဘောပါ ။

ဒီစကားက အလကားပှောတာမဟုတဘြူးဗွ – အမရေိကနရြဲ့ပိတဆြို့မှုကို တောင့ခြံဖို့ မှနမြာဟာ နယစြပကြုနသြှယရြေးကို တိုးမှှင့လြာရလိမ့မြယလြို့ တရုတကြ တှကဆြမိထားပီဗွ ။ ဒါပမေဲ့ မှနမြာကတော့ အဲ့လောကြ မတှကဆြမိသေးဘူး – ဒါ့ကှောင့လြညြး နဝတဟာ ၁၉၉၁ မှာ နယစြပကြုနသြှယရြေးစခနြးတှေ မဖှင့လြှဈနိုငသြေးဘူးရယြ ။ တရုတကြသာ ကှိုဖှင့ထြားတာ – အမွှောအြမှငကြှီးပါပေ့ ။

၁၉၉၁ သှဂုတလြကုနမြှာတော့ ဗိုလခြွုပမြှူးကှီးစောမောငဟြာ ပီကငြးကို နိုငငြံတောခြရီးစဉသြှားလို့ တရုတြ ဝနကြှီးခွုပနြဲ့ တှေ့ဆုံကာ စီးပှားရေးပူးပေါငြးဆောငရြှကဖြို့ သဘောတူစာခွုပကြို လကမြှတရြေးထိုးလိုကပြါသတဲ့ ။ ဒါဟာ နောငြ ၅ နှဈစာ မှနမြာ့ကုနသြှယရြေးကံကှမျမာကို နှောငတြညြးပေးလိုကပြီဆိုတာ ဘယသြူသိနိုငလြမလေဲ ?

နိုငငြံတကာအာရုံစိုကမြှု
——————————
၁၉၉၁ အောကတြိုဘာဟာ မှနမြာ့ဒီမိုကရစေီအရှေ့အတှကြ ကှီးကယွတြဲ့လလို့ ပှောရမှာပါ ။ US ကှနဂြရကလြှှတတြောအြမတြ ၄၈ ယောကကြ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညလြှတမြှောကရြေးကှိုးပမြးပေးဖို့အတှကြ သမျမတဆီစာရေးသားတောငြးဆိုပီး ၂ ရကအြကှာ အောကတြိုဘာ ၁၄ မှာ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညဟြာ ငှိမြးခမွြးရေးနိုဘဲလဆြု ခွီးမှှင့ခြံလိုကရြပါတယြ ။ ကှနဂြရကလြှှတတြောနြဲ့ မီဒီယာတှကတေော့ ဖိအားပိုပေးဖို့ လှုပရြှားလာကှပါတယြ ။

နိုငငြံတကာရဲ့အာရုံဟာ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညအြပေါမြှာပဲ ရဈဝဲနလပေေီ ။ မှနမြာ့နိုငငြံရေးမှာ ပှညတြှငြးအငအြားစုတှသောမက နိုငငြံတကာအငအြားစုတှကပေါ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညကြို ဗဟိုပှုလှုပရြှားဖို့ဆုံးဖှတလြိုကတြဲ့ကာလလို့ပှောရမှာပါ ။

အိမဖြှူတောကြ တှဝနေဆေေဲ
————————————–
နိုငငြံခှားရေးအရာရှိ James K . Bishop က အောကလြှှတတြောရြဲ့ အာရှ – ပစိဖိတဆြိုငရြာဆပကြောမြတီကှားနာပှဲမှာ ” နဝတစဈအစိုးရဟာ လူထောငခြွီကိုပဈသတထြားရုံမက လူ ၅ သိနြးကို နရပေစြှန့ခြှာထှကပြှေးရအောငြ လုပထြားတယြ ; လူတှကေို ဖမြးဆီးပီး ပေါတြာနဲ့ လူသားနငြးမိုငြးရှာကိရိယာအဖှဈအသုံးခမွှုတှရှေိနတယြေ ” လို့ ထှကဆြိုခကွပြေးသှားပါတယြ ။ ဒီထှကဆြိုခကွကြ သာမနနြိုငငြံရေးဖှဈစဉကြို ထှကဆြိုတာမဟုတတြော့ပဲ နိုငငြံတကာရာဇဝတမြှုမှောကကြှောငြး လမြးစဖောတြဲ့ ထှကဆြိုခကွဗြွ ။

ဒါပမေဲ့ ၁၉၉၁ နိုဝငဘြာမှာ ပှညပြရောကမြှနမြာအတိုကအြခံတှစေုဖှဲ့ထားတဲ့ အဝေးရောကအြစိုးရအဖှဲ့ NCGUB ရဲ့ ဝနကြှီးခွုပြဦးစိနဝြငြး ဝါရှငတြနကြို ရောကလြာတော့ အိမဖြှူတောကြ လကခြံတှေ့ဆုံမဲ့သူ မရှိဘူးတဲ့ဗွာ ။ ကှနဂြရကကြတော့ ဦးစိနဝြငြးကို လကခြံတှေ့ဆုံခဲ့ပါတယြ ။ ပီးတော့ NCGUB ရဲ့ UN သံအမတဖြှဈသူ ဘီလားရရှဈ ( ဗိုလခြွုပအြောငဆြနြးသူငယခြငွြးဦးရာရှဈသား ) ကို အာရှပစိဖတဆြိုငရြာဆပကြောမြတီမှာ ထှကဆြိုခကွပြေးခှင့ြ ပှုခဲ့ပါတယြ ။

မှနမြာ့ဒီမိုကရစေီအရေးနဲ့ ပတသြတပြီး အိမဖြှူတောနြဲ့ ကှနဂြရကလြှှတတြောကြှား ဆငတြလမြး မှငြးတလမြးဖှဈနတောကို ကှည့ပြီး နဝတကတော့ အားတကနြလမေလေားပဲ ။

ဓါတပြုံ – ကနပြိုကတြီးမှသညြ မုနြးလားအထိ

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၈
————————-
ပယွောလကနပြှုခံရသူ လူနညြးစုဝငမြွား
——————————————————
၁၉၉၁ – ၉၂ ဟာ နဝတဗိုလခြွုပတြှအဖေို့ ပှညတြှငြးပှညပြအောငပြှဲခံတဲ့နှဈပဲဗွ ။ တရုတနြယစြပတြလွှောကြ လကနြကကြိုငအြဖှဲ့တှကေို အသာစီးနဲ့ အပဈအခတရြပစြဲနိုငလြိုကသြလို အထီးတညြးကနွနြတေဲ့ အဖှဲ့တှကေိုလညြး ထိထိရောကရြောကခြွမှေုနြးခှင့ရြနတယေဗြွ ။ ရိုဟငဂြွာ ၂ သိနြးခှဲကို ပှညသြာယာစဈဆငရြေးနဲ့ မောငြးထုတထြားတာတောငြ နိုငငြံတကာဖိအားက တိတိပပ မရှိဘူးရယြ ။ ပှညသြာယာစဈဆငရြေးကို ကုလသမဂျဂက ရှုံ့ခပွမေဲ့ နိုငငြံတကာရာဇဝတမြှုအဖှဈ အမညတြပနြိုငခြှငြးမရှိသလို ကွူးလှနသြူတှကေို အရေးယူဖို့ တရားရေးယနျတယားလညြး မတညဆြောကနြိုငခြဲ့ဘူးရယြ ။

အမရေိကနအြောကလြှှတတြောမြှာ James Bishop ရဲ့ ထှကဆြိုခကွဟြာလညြး စကားလုံးသပသြပပြဲဖှဈသှားခဲ့ပီး ဒုကျခသညပြှနလြညလြကခြံရေးခေါငြးစဉအြောကမြှာ အလှူငှတခွေို့လှူဒါနြးတာကလှဲလို့ စီနီယာဘုရြှအစိုးရဟာ ဘာမှ အရေးတယူမလုပခြဲ့ဘူး ။ ကှနဂြရကလြှှတတြောကြလညြး ဒီမိုကရစေီအရေးကိုသာအာရုံထားနတောမို့ နရပေစြှန့ခြှာထှကပြှေး ကရငြ + ကခငွြ + ရိုဟငဂြွာ ၅ သိနြးရဲ့ကံကှမျမာတှဟော အစှန့ပြဈခံပဲ ။

ဗကပပှိုကှဲအပီး မှောကပြိုငြးမှာ အထီးတညြးကနွနြတေဲ့ ကအေိုငအြကေို ခွမှေုနြးရငြး မှနမြာစဈတပလြကခြကွနြဲ့ ကခငွအြရပသြားတှေ တရုတပြှညဘြကထြှကပြှေးရပှနတြယြ ။ ၁၉၉၂ နှဈဦးပိုငြးတလွှောကလြုံး တရုတနြယခြှားစောင့တြပကြ ပှေးဝငလြာတဲ့ ကခငွအြရပသြားတှကေို ရိုကနြှကပြီးပှနမြောငြးထုတတြယြ ။
၁၉၉၂ ဧပှီကတွော့ တရုတနြိုငငြံခှားရေးဝနကြှီး အဲ့သလို ရိုကနြှကပြီး ပှနမြောငြးထုတတြာတှမရှေိဘူးလို့ ဗှောငထြှကငြှငြးတယြ ။ အမရေိကနအြစိုးရကတော့ လူနညြးစုအရေးကိဈစတှနေဲ့ပတသြတပြီး တုံနိဘာဝပေဲ ။ ကှနဂြရကကြလညြး လူနညြးစုအရေးကို ဦးစားပေးအနနေဲ့ မစဉြးစားဘူး – ” ဒါတှကေိုကွူးလှနနြတောစဈအစိုးရမို့ ; စဈအစိုးရသာပှုတကြသွှားရငြ အားလုံးအဆငပြှပေီ ; ဒီမိုကရစေီရရှိရငြ အားလုံးအိုကသှေားလိမ့မြယြ ” ဆိုပီးပဲခညွြးကပတြယြ ။

လူသိရှငကြှားထှကပြှောလာခှငြး
——————————————
အိမဖြှူတောရြဲ့ မထုံတကတြေးနိုငမြှုအပေါြ မခံမရပနြိုငနြဲ့ လူသိရှငကြှားထှကတြှနြးတဲ့သူတှလညြေး ရှိလာတယြ ။ ဆီနိတတြာ Moynihan + Paul Simon + Jesse Helms တို့က ” ဒီသမျမတဟဟာ အာဏာရှငတြှနေဲ့ပတသြတရြငြ ပွော့ကိုပွော့လှနြးတယြ ; လူ့အခှင့အြရေးနဲ့ပတသြတပြီး ဘယလြိုရပတြညရြမလဲဆိုတာတောငြ တို့တတှမေေ့မွားမေ့ကုနပြီလားဟ ” လို့ ထှကပြှောရသညအြထိပဲ ။

ရဈခကွဟြိုးလဘြရုခြ + ပီတာတနြးနော့ဖြ တို့ကလညြး ” မှနမြာပှညဟြာ ကမျဘာ့အဆိုးဝါးဆုံးနိုငငြံတှထေဲမှာ အပါအဝငဖြှဈနပေီ ; အမရေိကနပြှညထြောငစြုအနနေဲ့ ကုလသမဂျဂကတဆင့ပြှငြးပှငြးထနထြနအြရေးယူသင့ပြီ ” လို့ လူသိရှငကြှားတိုကတြှနြးတယြ ။

ဒါပမေဲ့ ပှူနာက ဘယခြေါငြးစဉအြောကကြနေ မှနမြာကို အရေးယူမလဲ ?
ဒီမိုကရစေီရရှိရေးဆိုတဲ့ခေါငြးစဉဟြာ ဘေးကနေ ဖိအားပေးလို့တော့ရပမေဲ့ တိုငြးပှညတြခုရဲ့အခွုပအြခှာအာဏာကို ဝငရြောကစြှကဖြကဖြို့အထိ ပှငြးထနတြဲ့ခေါငြးစဉမြဟုတဘြူး ။

အဲ ! ထိထိရောကရြောကြ ဝငရြောကစြှကဖြကဖြို့ ခေါငြးစဉတြခုကို မိတဆြကလြိုကတြဲ့အခါမှာလညြး အခွိနအြခါမသင့တြဲ့အနအထေားနဲ့တိုးသှားပါရောဗွာ ။

ဓါတပြုံ – ရဈခကွဟြိုးလဘြရုခြ

ဓါတပြုံ – ကနပြိုကတြီးမှသညြ မုနြးလားအထိ

 

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၉
————————-
တှနြးလိုကမြှပိုဝေးသှားသလား ?
——————————————
စီနီယာဘုရြှအစိုးရကို လူသိရှငကြှားဝိုငြးဖိတဲ့သူတှထေဲမှာ ထငရြှားသူကတော့ မှနမြာ့လူ့အခှင့အြရေးတကကြှှလှုပရြှားသူ ဘိုဟားနား ပေါ့ ။ သူက ၁၉၉၂ ဧပှီမှာ ” လူသတကြှငြးသဈမွား ” ဆိုတဲ့ဆောငြးပါးနဲ့ မှနမြာပှညကြို ကမျဘောဒီးယားမှာဖှဈထားတဲ့ ခမာနီဂငွနြိုဆိုဒနြဲ့ နှိုငြးယှဉပြီးရေးထည့လြိုကတြာပဲ ။ အမှနတြော့ အခွီကှီးတငကြှည့လြိုကတြဲ့သဘောပဲဗွ ။ ပှူနာက စီနီယာဘုရြှအစိုးရဟာ ခမာနီနဲ့ပတသြတပြီး ရပတြညခြကွပြှောငြးထားတာတောငြ ၁၉၉၀ ဇူလိုငကြမှ – ပီးတော့ အဲ့လိုပှောငြးထားတာက ခမာနီတှကွေူးလှနတြဲ့ဂငွနြိုဆိုဒကြို ရှုံ့ခအွရေးယူဖို့ထကြ ဂငွနြိုဆိုဒဆြိုတဲ့အသုံးအနှုနြးကို မသုံးစှဲပဲ ကှားကတွဲ့ နိုငငြံရေးသဘောတူညီခကွတြခုရဖို့ ဘကပြှောငြးထိုငထြားတာပဲရှိသေးတာ ။ ကုလသမဂျဂရဲ့ ၁၉၈၅ ထုတြ ကမပြူးခွားအစီရငခြံစာမှာ ခမာနီတှရေဲ့ကွူးလှနမြှုဟာ နာဇီတှပေီးရငြ အပှငြးထနဆြုံးပဲလို့ရေးထားပမေဲ့ အမရေိကနပြှညထြောငစြုဟာ နိုငငြံတခုကို ဂငွနြိုဆိုဒရြာဇဝတမြှုနဲ့အရေးယူဖို့ အဆငသြင့မြဖှဈခဲ့တာ ဆယစြုနှဈနဲ့ခွီတယြ ။

ခမာနီတှကေို အရေးယူရငြ အမရေိကနအြစိုးရမှာလညြး အပှဈရှိတယဆြိုတဲ့ အနအထေားထိဖှဈလာနိုငတြယြ ။ တရုတြ – ဆိုဗီယကအြကှဲမှာ တရုတဘြကထြိုငလြိုကတြဲ့ အမရေိကနဟြာ တရုတတြပည့ခြမာနီတှကေို လူသားခငွြးစာနာမှုခေါငြးစဉအြောကကြနေ ထောကပြံ့ကူညီခဲ့တယြ – ကုလသမဂျဂအစီရငခြံစာက ဂငွနြိုဆိုဒလြို့ထုတပြှောတဲ့ ၁၉၈၅ မှာတောငြ ဒေါလြာ ၁၂ သနြး ပေးအပခြဲ့တယြ ။ ( ခမာနီတှကေို လကတြှေ့ခုံရုံးတငနြိုငခြဲ့တာတောငြ ၁၉၉၇ မှ )

ဒီတော့ ဂငွနြိုဆိုဒလြို့အသံထုတဖြို့က အလှတသြဘောတှနြးရုံနဲ့တော့ မရတတဘြူး ။ နိုငငြံတကာရာဇဝတမြှုနဲ့အရေးယူဖို့အဆကအြသှယတြညဆြောကပြီးမှ အခွိနကြိုကအြခါကိုကြ အသံထုတလြမှေ ; မဟုတရြငြ တှနြးကှည့လြိုကမြှ ပိုဝေးသှားတတတြာမွိုး ။

ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညအြတှကပြဲ
——————————————–
၁၉၉၁ – ၉၂ အတှငြး ရိုဟငဂြွာ + ကရငြ + ကခငွြ ၅ သိနြးမောငြးထုတခြံရတာတောငြ ၁၉၉၂ ဒီဇငဘြာ ကုလသမဂျဂက မှနမြာကို ရှုံ့ခရွာမှာ ” ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညကြို လှှတမြပေးခှငြးနှင့ြ အာဏာလှှဲမပေးခှငြး ” ကိုပဲ အဓိကထားခဲ့ပါတယြ ။ ကမပြူးခွားဂငွနြိုဆိုဒနြဲ့ဘယလြောကတြူတယပြဲပှောပှော ; နဝတကို ဘယလြိုပိတဆြို့ရမယပြှောပှော – အပှီးသတဆြုံးဖှတခြကွတြိုငြးဟာ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညလြှတမြှောကရြေးနဲ့ NLD ကို အာဏာလှှဲပေးရေးပဲဖှဈသှားပီးတော့ လူနညြးစုအရေးဟာ နောကတြနြးကို အပို့ခံခဲ့ရပါတယြ ။ နိုငငြံတကာရာဇဝတမြှုဥပဒတှနေေဲ့ အရေးယူဖို့ဆိုတာကတော့ အိပမြကတြောငြ မကလြို့မရသေးပါဘူး ။

ရိုဟငဂြွာ ၂ သိနြးခှဲကို မောငြးထုတထြားတဲ့ နဝတရဲ့ ပှညသြာယာစဈဆငရြေးနဲ့ပတသြတလြို့ ၁၉၉၃ ဧပှီ နွူးရီဗတဗြလဈသတငြးစာမှာ ” အာရှရဲ့ဘော့ဈနီးယား ” ဆိုတဲ့ဆောငြးပါး ပါလာပါတယြ ။ ဒါပမေဲ့ ပှူနာက ဆောငြးပါးရှငတြှေ မူရငြးတငစြားတဲ့ ဘော့ဈနီးယားမှာတောငြ ၁၉၉၂ နှဈလယကြနေ ၁၉၉၄ နှဈဦးအထိ အမရေိကနကြ ဝငရြောကစြှကဖြကဖြှရှငြေးဖို့ငှငြးဆနနြတောပါ ။ မှနမြာပှညအြရေးအတှကြ တိုကရြိုကဝြငရြောကစြှကဖြကဖြို့ဆိုတာဝလောဝေးပေါ့ ။ အဲ့လို ဝငရြောကစြှကဖြကတြဲ့လမြးကှောငြးထကြ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညကြိုဝနြးရံကှဆိုတဲ့ လမြးကှောငြးက ပိုဈေးသကသြာတာနတောကိုး ။

အောကကြှေးအနှိုကမြခံကှနဲ့
————————————–
ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညကြိုဝနြးရံကှဆိုတဲ့ လမြးကှောငြးဟာ အနောကနြိုငငြံတှအတှေကဈြေးသကသြာရုံမက နဝတအတှကလြညြး သကသြာရာရသပေါ့ဗွာ ။ နိုငငြံတကာရာဇဝတမြှုတှနေဲ့ ခုံရုံးအတငခြံရမဲ့အစား လှောငခြွိုငထြဲထည့ထြားတဲ့ငှကငြယလြေးနဲ့ ဆှေးနှေးရတာ စဈဗိုလခြွုပတြှအတှေကြ အမွားကှီးအဆငပြှတောပေါ့ဗွာ ။

အခုတော့ အဲ့ဒီခတြနေဝငေသြှားပါပီ ။ နိုငငြံတကာရာဇဝတြဥပဒတှနေေဲ့ အရေးယူဖို့ရာသညြ မှကှေီးလကခြတမြလှဲဖှဈသှားပါပီ ။ ဒီနေ့ခတြေ မှနမြာအပေါတြငလြာတဲ့ ဖိအားဟာ နဝတခတြဖေိအားထကပြိုကှီးတယဆြိုတာ ကိုယ့လြူတှေ ပှတပြှတသြားသားမှငစြခငွေပြါတယြ ။ ဒါ့ကှောင့ြ အောကကြှေးလာနှိုကရြငြ ခပပြှတပြှတသြာ တုန့ပြှနလြှှတပြါ ။

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၁၀
—————————
အာရုံကိုမထားတာ
————————-
ကလငတြနရြဲ့နိုငငြံခှားရေးဝနကြှီး ဝါရငခြရဈစတိုဖာက ” တရုတနြီကိဈစ နဲ့ ဘောလြကြနစြဈပှဲအပေါမြှာပဲ အာရုံရှိနလေို့ မှနမြာကိဈစကို ခေါငြးထဲတောငြ ထည့မြထားနိုငတြဲ့အခှအနေပေါ ။ ၁၉၉၃ ခုနှဈအတှငြး ဒကဈြမှနတြူးတူးအပါအဝငြ နိုဘဲလငြှိမြးခမွြးရေးဆုရှငြ ၅ ယောကဟြာ ထိုငြးနိုငငြံကို ရောကလြာခဲ့ပီး မှနမြာအတိုကအြခံတှနေဲ့တှေ့ဆုံခဲ့ပါတယြ – တဆကစြပတြညြး ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညလြှတမြှောကရြေးအတှကြ တောငြးဆိုခဲ့ကှပါတယြ ။ နိုဘဲလငြှိမြးခမွြးရေးဆုရှငြ အခငွြးခငွြး ရိုငြးပငြးတဲ့သဘောပေါ့ဗွာ ။ ဒါပမေဲ့အိမဖြှူတောကြတော့ နားသိပမြစှင့ခြဲ့ပါဘူး ။

အိမဖြှူတောရြဲ့မူဝါဒတှကေို စိတပြကွနြတေဲ့ အမရေိကနအြရာရှိတယောကကြတော့ ” တကယတြော့ဗွာ ကနွောတြို့အမရေိကနအြစိုးရမှာ ဗမာပှညနြဲ့ပတသြတတြဲ့ မူဝါဒဆိုတာကို ” မရှိဘူးလို့ ထုတပြှောရသညအြထိပါပဲ ။

ဒီနရောမှာထိထိရောကရြောကပြိတဆြို့ဒဏခြတဖြို့ကိုစိတမြဝငစြားတဲ့ အမရေိကနအြရာရှိတှရေဲ့ အကှောငြးပှခကွကြ ” မှနမြာ့အိမနြီးခငွြးနိုငငြံတှကေိုယတြိုငကြ ပိတဆြို့ဒဏခြတဖြို့ကို မထောကခြံလို့ ” ဟူသတဲ့ ။ အထူးသဖှင့ြ အမရေိကနနြဲ့ ပလဲနံသင့တြဲ့ထိုငြးကတောငြ မှနမြာကို ပိတဆြို့ဒဏခြတဖြို့ မထောကခြံလို့ပါတဲ့ဗွာ ။ အမှနတြော့ လာခငွရြငအြနီးလေး မလာခငွလြို့ခရီးဝေးဆိုသလို အိမဖြှူတောဟြာ ထိထိရောကရြောကကြိုငတြှယဖြို့စိတကြိုမပါတာပါ ။ အုပခြွုပရြေးပိုငြးအရာရှိတယောကကြဆိုရငြ ” ဗမာပှညကြိဈစလား ! အဲ့ဒါကှနဂြရကအြလုပလြေ ” လို့ခပြ ပှောငပြှောငပြုတထြုတခြဲ့ပါတယြ ။

ခှတပေေါငကြွိုးလိုကမြူဝါဒ
————————————
ကှနဂြရကလြှှတတြောကြတော့ ၁၉၉၃ မမှော စတငလြှုပခြတပြါတယြ ။ ကှနဂြရကြ ဘကကြ resolution တခုထုတပြှနပြီး ကလငတြနအြစိုးရကို တောငြးဆိုတာက ” ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညလြှတမြှောကရြေး နဲ့ NLD ကို အာဏာလှှဲပေးရေး ” တဲ့ ။ အဲ့ဒီ resolution မှာ ထူးထူးခှားခှားထပပြါလာတာကတော့ ” ကုလသမဂျဂမှတဆင့ြ မှနမြာကို လကနြကဝြယယြူခှင့ပြိတဆြို့ဖို့နဲ့ စီးပှားရေးဒဏခြတပြိတဆြို့ဖို့ ” တောငြးဆိုတာပါ ။ ကှနဂြရကရြဲ့ resolution ကို သမျမတကလငတြနအြနနေဲ့ ရရေောပီးခပပြွော့ပွော့ အကောငအြထညဖြောပြေးဖို့တောငြ ၁၉၉၃ နှဈကုနအြထိအခွိနယြူရပါဦးမယြ ။

အမရေိကနဘြကကြဖင့နြှဲ့နသလေောကြ ခှသှကေလြကသြှကြ လှုပရြှားလိုကသြူကတော့ ထုံးစံအတိုငြး တရုတကြှီးပါ ။ ၁၉၉၃ ဇူလိုငမြှာ တရုတြ – မှနမြာပူးပေါငြးဆောငရြှကရြေးသဘောတူစာခွုပြ ၆ ခု ခွုပဆြိုလိုကပြါတယြ ။ အတိုးမဲ့ခွေးငှေ ဒေါလြာ ၆ . ၈ သနြးကိုလညြး မှနမြာဆီခွေးပေးလိုကပြါသတဲ့ ။ တရုတဆြီကခွေးထားတဲ့ ယှမငြှေ သနြး ၁၀၀၀ သုံးပီး + တရုတအြကူအညီနဲ့ဆောကတြဲ့ ရနကြုနြ – သနလြငွတြံတားဖှင့ပြှဲကို တရုတအြထူးသံတမနကြိုယတြိုငြ တကရြောကဖြှင့လြှဈပေးခဲ့ပီး မှနမြာကို အပီအပှငခြွုပကြိုငနြပေါပီ ။
၁၉၉၃ စကတြငဘြာလဆနြးမှာတော့ ကူမငြးမှာ မှနမြာကောငစြဈဝနရြုံးပှနဖြှင့နြိုငခြဲ့ပါပီ ။

၁၉၉၀ ပှည့လြှနနြှဈတှအတှေငြး အမရေိကနအြစိုးရရဲ့ မှနမြာ့အရေးကိုငတြှယမြှုကို ကှည့ရြငြ တခကွထြိရငြ တခကွလြှုပတြဲ့ counter – active အဆင့မြှာတောငြ မရှိပဲ ခှတရှေတတြိုကနြတေဲ့ drifting response အဆင့မြှာပဲ ရှိခဲ့ပါတယြ ။ အဲ့ဒါကှောင့လြညြး နဝတဟာ လသေံမာရဲခဲ့တာပါ ။

ကိုယ့ဗြွူဟာနဲ့ကိုယသြှားတယြ
—————————————-
ကနွောတြို့ရဲ့ လကရြှိပှဲစဉမြှာတော့ proactive ပုံစံနဲ့ကိုငတြှယပြါတယြ ။ မှနမြာ + တရုတရြဲ့ လှုပရြှားမှုအပေါအြခှခေံပီး တုန့ပြှနတြာမွိုးမဟုတပြဲ ကိုယ့ဗြွူဟာနဲ့ကိုယြ ရှေ့တကတြာပါ ။ IFFM ဖှဲ့စညြးတာ ; အစီရငခြံစာထုတပြှနတြာ ; လူပုဂျဂိုလတြဦးခငွြးအလိုကနြာမညတြပပြီးအရေးယူဖို့အဖှဲ့ဖှဲ့စညြးတာ ; အမရေိကနအြောကလြှှတတြောကြ ဂငွနြိုဆိုဒလြို့သတမြှတကြှငှောတာတှမှော မှနမြာအစိုးရခငြးထားတဲ့ ဒုကျခသညပြှနလြညလြကခြံရေးကို ထည့သြှငြးမစဉြးစားပါဘူး ။

နဲနဲမှငအြောငယြှဉပြှောရရငြ ၁၉၉၃ မလမှော ကှနဂြရကတြိုကတြှနြးတဲ့ UN မှတဆင့အြကောငအြထညဖြောရြေးအခကွကြို ၁၉၉၃ နှဈကုနပြိုငြးမှ ကလငတြနအြစိုးရက အကောငအြထညဖြောပြေးခဲ့ပါတယြ ။ ” မှနမြာပှညသြို့ကုလသမဂျဂအထူးသံတမနအြဖှဲ့စလှေှတရြနနြှင့ြ ကုလသမဂျဂနဲ့မှနမြာကှား ပူးပေါငြးဆောငရြှကမြှုလွှော့ခရွနြ ဆိုတဲ့ကှနဂြရကရြဲ့ resolution ” ကို ၁၉၉၃ နှဈကုနမြှပဲ ကလငတြနအြစိုးရက စပှနဆြာပေးတာပါ ။ အမရေိကနဘြကကြ အဲ့သလို လေးကနဖြင့နြှဲ့စှာဆောငရြှကခြဲ့လို့သာ စဈအစိုးရဟာ လကမြ ထောငနြိုငခြဲ့တာဖှဈကှောငြးပါဗွား

 

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၁၁
—————————
နဝတရဲ့ လောဘြီငှားခှငြး
———————————
ကလငတြနအြစိုးရကစိတမြပါလကမြပါဖှဈနပေီး ကှနဂြရကကြ တရှတဆြှဲတငနြလေို့သာ မှနမြာ့အရေးဟာ တအိအိနဲ့ ရှေ့တိုးနတောပါ ။ ဒါပမေဲ့ အမရေိကနရြဲ့ အဲ့သလို ထော့ကွိုးလိုကဗြွူဟာကိုတောငြ နဝတဟာ ” ဒို့မမှုပီဟေ့ ” လို့ မတုန့ပြှနရြဲပါဘူး ။

တရုတဆြီကပတြာကကပတြာပဲ – ဒါပမေဲ့ အမရေိကနကြှနဂြရကကြိုလညြး နဝတဟာ လောဘြီငှားပီး အသနားခံပါသတဲ့ ။ လူသိရှငကြှား လောဘြီငှားတဲ့ဖှဈစဉကြတော့ ကှနဂြရကလြှှတတြောအြမတဟြောငြး Lester Wolff ကို တလဒေါလြာ ၁ သောငြးနှုနြးနဲ့ ၁၉၉၃ ဖဖေောဝြါရီကစပီး လောဘြီငှားထားတာပါ ။ အမတဟြောငြး Wolff က လကရြှိကှနဂြရကလြှှတတြောအြမတဖြှဈနသေူတှကေို မှနမြာပှညဆြီအလညသြှားဖို့ စပှနဆြာပေးပီးတိုကတြှနြးပေးရပါသတဲ့ ။ အဲ့ဒီအမတတြှေ မှနြာပှညကြနေ အမရေိကနပြှနရြောကလြာရငြ နဝတဘကကြ ကာပှောပေးပေါ့ဗွာ ။ အမွားအမှငမြှာတော့ နဝတဟာ ” စီးပှားရေးပိတဆြို့သညြ ဒို့မမှုပီ ” လို့ အသံပှဲနဲ့အောနြတောပါ – လကတြှေ့မှာတော့ လောဘြီငှားပီးရပတြညတြဲ့အဆင့ပြါ ။

ဖိအားလွှော့ပေါကြ
————————-
ကှနဂြရကတြှနြးအားနဲ့ UN ဘကကြ resolution ထှကလြာပီး ၂ လ ကှာတဲ့အခါ ၁၉၉၄ ဖဖေောဝြါရီမှာတော့ နဝတဟာ ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညကြို ပှညပြကိုယစြားလှယအြဖှဲ့နဲ့ ပထမဦးဆုံးအကှိမအြဖှဈတှေ့ဆုံခှင့ပြေးလိုကပြါတယြ ။ Bill Richardson ဦးဆောငတြဲ့ ကိုယစြားလှယအြဖှဲ့ဟာ ဒေါဆြောငဆြနြးစုကှညနြဲ့တှေ့ဆုံရာမှာ ဒေါစြုက ထိရောကတြဲ့ပိတဆြို့ဒဏခြတမြှုတှခမွှေတဖြို့ တောငြးဆိုပါတယြ ။ Bill Richardson ကတော့ ” ဒေါစြုနဲ့စဈတပကြှား တှေ့ဆုံဆှေးနှေးပှဲဖှဈလာလိမ့မြယြ ” လို့ သတိနဲ့အကောငြးမှငပြါသတဲ့ ။ နဝတအဖို့ကတော့ ဒီလိုအကောငြးမှငခြှငြးဟာ သူတို့လိုခငွတြဲ့ဖိအားလွှော့ဖို့ဖှဈသှားပီဆိုတာကို ရိပမြိလိုကပြါတယြ ။ ကိုယစြားလှယအြဖှဲ့ ပှနသြှားတာနဲ့ နဝတက ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညကြို ၆ လတိုးခွုပတြဲ့အမိန့ထြုတလြိုကပြါတယြ ။
ဗိုလခြွုပခြငညြှန့ကြ ” ဒီမိနြးမဟာ အဖှူကောငကြိုလကထြပထြားပီးတော့ နိုငငြံခှားမှာပဲ နှဈ ၃၀ လောကနြလောတဲ့သူ ” လို့ ရနထြောငပြါသတဲ့ ။ ဒေါစြုနဲ့ နိုငငြံခှားကိုယစြားလှယတြှကေိုတှေ့ဆုံခှင့ပြေးခှငြးဖှင့ြ သူတို့အပေါတြငနြတေဲ့ဖိအားတှလွေော့သှားအောငြ ကစားလို့ရကှောငြး ပထမပှဲမှာတငြ ဗိုလခြွုပတြှကေ သိလိုကပြီလေ ။

သံအမတရြုပသြိမြးခှငြး
——————————
ဗိုလခြွုပခြငညြှန့ရြဲ့နှုတသြီးကောငြးလွှာပါးစကားအပီးမှာတော့အမရေိကနအြစိုးရကိုယတြိုငကြ သံခငြးတမနခြငြးဖိအားတိုးပေးတဲ့အနနေဲ့ မှနမြာနိုငငြံသို့ သံအမတစြလှေှတခြှငြးကို ရပဆြိုငြးလိုကပြါတယြ ။ Moynihan တုနြးက လုပထြုံးလုပနြညြးနဲ့ ဂွောငကြပထြားတဲ့ သံအမတကြှီးနရောကို တရားဝငမြူဝါဒနဲ့ရပဆြိုငြးလိုကပြါပီ ။ ဂှကတွာက ခငညြှန့ကြလညြး ဒါကို မွှောလြင့နြတောဗွ ။ သူက လာသမွှအမရေိကနသြံအမတတြှကေို စီအိုငအြလေို့ထငနြတော ။ တိုကဆြိုငသြလားတော့မသိ – သံအမတကြှီးခန့အြပဖြို့လွာထားခဲ့ဖူးတဲ့ Vreeland ကလညြး စီအိုငအြမှော နှဈပေါငြးမွားစှာအလုပလြုပခြဲ့သူဗွ ။

kyawhlaoo ရေးသညြ

ဓါတပြုံ – ရဈခကွဆြငနြြ

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၁၂
—————————
လဖှငေ့ဖြိသညြ ဒိုမမှုပီ
—————————–
အမရေိကနနြိုငငြံခှားရေးဌာနက ထိုငြးနှင့မြှနမြာဆိုငရြာဒါရိုကတြာ John Finney ဟာ ၁၉၉၄ မတမြှာ ရနကြုနကြို ရောကလြာပီး အမရေိကနအြစိုးရဘကကြ ဖိအားတိုးပေးတော့မှာဖှဈကှောငြးပှောပါတယြ ။ နဝတကတော့တိုးပေးလာမဲ့ဖိအားဟာ သံခငြးတမနခြငြးဖိအားလောကသြာဖှဈတာကို ခန့မြှနြးမိနပေီမို့ သိပဖြှုံမပှပါဘူး ။ ဒေါစြုနဲ့ ရဈခကွဆြငနြတြို့တှေ့ဆုံပှဲပီးကတညြးက သံတမနဖြိအားတော့လာနိုငတြယြ ; ပိတဆြို့ ဒဏခြတတြာတော့မလာနိုငသြေးလို့ နဝတက တှကမြိနပေါပီ ။

ပိတဆြို့ဖို့ဖှဈမလာသေး
———————————
၁၉၉၄ ဇှနလြကုနြ အောကလြှှတတြောြ ဆပကြောမြတီကှားနာပှဲမှာတောငြ မှနမြာနိုငငြံအပေါပြိတဆြို့ဒဏခြတဖြို့ ပါမလာသေးပါဘူး – အဲ့ဒီအစား ” ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညလြှတမြှောကရြေးနဲ့ အာဏာလှှဲပေးရေး ” ကိုပဲ resolution ထုတဖြို့ အားသနကြှပါတယြ ။ resolution မှာ ထူးခှားလာတာတခုကတော့ ” အမရေိကနပြှညထြောငစြုက မှနမြာနိုငငြံအပေါခြမွှတထြားတဲ့ လကနြကဝြယခြှင့ပြိတဆြို့မှုကို နိုငငြံတကာသပိတပြုံစံဖှဈအောငထြိလုပဖြို့ ” တောငြးဆိုထားတာပါ ။ နဝတလကထြဲက အာဏာဟာ အလှယတြကူနဲ့လွှောထှကလြာမယလြို့ အိမဖြှူတောရြော ကှနဂြရကအြမတတြှကရေော ထငနြကှတောပါ ။

ကှားနာပှဲမှာ ပူပူနှေးနှေးဗမာပှညကြပှနလြာပီး ထှကဆြိုခကွပြေးတဲ့ Bill Richardson က ” နဝတဟာ ပှောငြးလဲလာနိုငကြှောငြးနဲ့ ဗိုလခြွုပခြငညြှန့ဟြာ ခေါငြးမာဂိုဏြးသားတှရေဲ့ နောကပြှနဆြှဲခံနရတေယြ ” လို့ ထှကဆြိုသှားပါတယြ ။ ဒါပမေဲ့ သူက ပိတဆြို့ဒဏခြတမြှုတှလေိုအပတြယလြို့တော့ သခွောထှကဆြိုသှားပါတယြ ။

နိုငငြံခှားရေးဌာနအရာရှိ Thomas C . Hubbard က ” မူးယဈဆေးဝါးနှိမနြငြးရေးကိဈစဟာ လူ့အခှင့အြရေးကိဈစအပေါြ မလှှမြးမိုးစရတေော့ဘူး ” လို့ထှကဆြိုခကွပြေးသှားပါတယြ ။ ဒါဆို အမရေိကနအြစိုးရပိုငြးရဲ့ ရပတြညခြကွပြှောငြးသှားသလား ?

မထငပြါနဲ့ ! Thomas C . Hubbard က ဆကလြကထြှကဆြိုရာမှာ ” မှနမြာပှညနြဲ့ပတသြတလြို့ ရရှညေမြူဝါဒခမွှတဖြို့ကတော့ အခုမှ စဉြးစားတုနြး ” ပါတဲ့ ။ ဒါဆို အရငအြတိုငြး မူးယဈဆေးဝါးနှိမနြငြးရေးအတှကြ နဝတနဲ့ထိတှေ့ဆကဆြံရေးမူဝါဒက ဆကရြှိနရေောပေါ့ဗွာ ။

ပှငြးပှငြးထနထြနပြိတဆြို့ဒဏခြတဖြို့တောငြးဆိုသူတှကတေော့ အောကလြှှတတြောအြမတြ Rohrabacher နဲ့ အာရှလေ့လာစောင့ကြှည့ရြေးဒါရိုကတြာ Mike Jendrzejczyk ပါ ။

လှှတတြောအြမတြ Matthew G . Martinez ကတော့ ” ပိတဆြို့ဒဏခြတတြာဟာ မထိရောကဘြူး ; ကွူးဘားကိုပဲကှည့လြေ ” လို့ပှောတဲ့အတှကြ ကှားနာပှဲအတှငြး ဂှိုဟကြကွုနပြါတယြ ။ မှနမြာနိုငငြံမှာ စီးပှားရေးလုပနြတေဲ့ အမရေိကနလြုပငြနြးရှငတြှကလေညြး ပိတဆြို့ဒဏခြတတြာတှမလေုပဖြို့ ထှကဆြိုခကွပြေးသှားကှပါတယြ ။

ဒီလောကဆြိုရငြ နဝတအစိုးရ ဘာလို့အသကရြှူခွောငခြွောငနြဲ့ ရပတြညသြှားနိုငလြဲ ကိုယ့လြူတှမှငေကြှမှာပါ ။

ဓါတပြုံ – ပှငြးပှငြးထနထြနပြိတဆြို့ဒဏခြတဖြို့တောငြးဆိုသူ Rohrabacher

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၁၃
—————————
အလဲအထပပြှုသောခရီးစဉြ
————————————-
၁၉၉၄ နိုဝငဘြာမှာ Thomas Hubbard ဦးဆောငတြဲ့ အမရေိကနကြိုယစြားလှယအြဖှဲ့ဟာ မှနမြာပှညကြို ရောကလြာပါတယြ ။ Hubbard ရောကမြလာခငမြှာပဲ သနြးရှှေ + ခငညြှန့ကြ ဒေါစြုနဲ့ ၂ ကှိမတြိုငတြိုငြ တှေ့ဆုံဆှေးနှေးထားပါသတဲ့ – ၆ နှဈအတှငြး နဝတထိပတြနြးခေါငြးဆောငတြှနေဲ့ ဒေါစြုနဲ့ ပထမဆုံးတှေ့ဆုံဆှေးနှေးခှငြးပါပေ ။

နဝတဟာ Hubbard ကို ဘိနြးတိုကဖြကွရြေးလုပငြနြး စဈဆေးစီစဈခှင့ပြှုပီး ICRC ကိုလညြး ထောငတြှထေဲဝငစြဈခှင့ပြှုလိုကပြါတယြ ။ ၉၀ ရှေးကောကပြှဲရလဒအြတိုငြး အာဏာလှှဲပေးဖို့ကတော့ ဘာမှဖှဈမလာပါဘူး ။ Hubbard ခရီးစဉအြတှငြး မူးယဈဆေးဝါးနှိမနြငြးရေးနဲ့ ဒီမိုကရစေီအရေးကို နဝတက ကွှမြးကွှမြးကငွကြငွြ အလဲအထပလြုပပြီးကစားသှားတာပါ ။ အိမဖြှူတောကြတော့ Hubbard ရဲ့ခရီးစဉကြို အောငမြှငတြဲ့ ခရီးစဉအြဖှဈယူဆပါသတဲ့ ။

တမှနြးတည့ကြောငြးစားကာလ
—————————————
၁၉၉၄ သှဂုတြ မှာ တရုတနြဲ့မှနမြာ နယစြပကြုနသြှယရြေးနားလညမြှုစာခွှနလြှှာကို လကမြှတရြေးထိုးလိုကပြါပီ ။ မနြးလေးမှို့မှာလညြး တရုတကြောငစြဈဝနရြုံးဖှင့ပြီးပီလေ ။

၁၉၉၄ စကတြငဘြာမှာ ဗိုလခြွုပခြငညြှန့ြဦးဆောငပြီး ဝနကြှီး ၈ ပါး ခှံရံလကွြ တရုတပြှညကြို ခစွကြှညရြေးခရီးသှားခဲ့ပါတယြ ။

၁၉၉၄ ဒီဇငဘြာမှာ တရုတဝြနကြှီးခွုပြ လီပငြး မှနမြာပှညကြိုရောကလြာပီး ဗိုလခြွုပမြှူးကှီးသနြးရှှနေဲ့ တှေ့ဆုံဆှေးနှေးပါတယြ ။ ” အဓိကပရောဂကွလြုပငြနြးတှမှော တရုတကြုမျပဏီတှကေို အားပေးဖို့နဲ့ တရုတြ – မှနမြာဆကဆြံရေးရဲ့ ဗဟိုခကွဟြာ စီးပှားရေးလုပငြနြးတှဖှဈေကှောငြး ” လီပငြးက အာရုံထားပှောသှားပါတယြ ။

၁၉၉၅ ဇှနမြှာ ကူမငြး နဲ့ ရနကြုနကြှား လကှေောငြးခရီးစဉြ စတငပြှေးဆှဲတယြ ။

ပိတဆြို့ဒဏခြတမြှုတှလညြေး ထိထိရောကရြောကမြခမွှတဖြှဈသေးတော့ ၁၉၉၅ ဖဖေောဝြါရီအထိ မှနမြာနိုငငြံမှာ ဝငရြောကလြုပကြိုငနြတေဲ့ အမရေိကနစြီးပှားရေးအဖှဲ့ပေါငြး ၁၁၀ ရှိပါသတဲ့ ။

နဝတအဖို့ ပွားရညဆြမြးကာလလို့တောငပြှောရမလားမသိ – ၁၉၉၅ မှာ မှနမြာ့စီးပှားရေးဟာ တနှဈကို ၆ % နှုနြးနဲ့ တိုးတကလြာပါသတဲ့ ။ နဝတဗိုလခြွုပတြှအဖေို့ကတော့ ခေါငြးမော့ရငကြော့နရေုံပေါ့ဗွာ – အာဏာလကလြှှတဖြို့ဆိုတာ စိတကြူးစရာတောငမြလိုတော့တဲ့ကိဈစ ။

လဖှငေ့အြပှနအြလှနတြုတကြှခှငြး
———————————————
Richardson ကတောငြ ညဉြးခငွြးခရွာမှာ __ ” နဝတဗိုလခြွုပတြှကေ ကွုပတြို့အမရေိကနတြှကေို – ငါတို့က မငြးတို့အမရေိကနတြှကေို မလိုအပဘြူး ; မငြးတို့မရှိလညြး နောကတြယောကနြဲ့အလုပဖြှဈတယလြို့ ပှောနပေါရောဗွာ ” တဲ့ ။

၁၉၉၅ ဧပှီမှာ နာမညကြှီးတဲ့ ဆီနိတတြာ ဂွှနမြကကြိနြး မှနမြာပှညကြို ရောကလြာပီး ခငညြှန့နြဲ့တှေ့ဆုံဆှေးနှေးဖှဈပါတယြ ။ ဆှေးနှေးပှဲအပီးမှာ မကကြိနြးကှီးပါးစပကြ ထှကလြာတာက ” ဒီကောငတြှေ တကဲ့လူဆိုးတှကှော ” တဲ့ ။

၁၉၉၅ စကတြငဘြာမှာ မယဒြလငြးအောဘရိုကြ ရနကြုနရြောကခြလွာပီး သတငြးစာရှငြးလငြးပှဲမှာ စဈအစိုးရကို ပယပြယနြယနြယရြှုံ့ခသွှားခဲ့ပီး ဒေါအြောငဆြနြးစုကှညကြိုခွီးကွူးသှားခဲ့ပါတယြ ။
အမရေိကနနြဲ့ မှနမြာ လနေဲ့ အပှနအြလှနရြနဖြှဈခဲ့တဲ့ကာလပါပေ ။
၁၉၉၅ ခုနှဈအထိ စဈအစိုးရအပေါြ ဥပဒတေိတိပပ ပှဌာနြးပီး ပိတဆြို့ဒဏခြတဖြို့ဖှဈမလာသေးတာကို မှငနြိုငပြါတယြ ။

ဓါတပြုံ – ဆီနိတတြာမကကြိနြး

ဒို့မမှုပီတဲ့လား – ၁၄
—————————
လဖေိအားနညျးရပျဝနျး
—————————–
၁၉၉၅ မလေတုနျးကလညျး ဆီနိတျတာ မကောျနဲတယောကျမွနျမာပွညျရောကျလာပီး မှတျခကြျပေးသှားတာက ” နဝတနဲ့ ထိတှေ့ဆကျဆံရေးမူဝါဒဟာ ကဆြုံးနပေီ ” တဲ့ ။ မွနျမာပွညျကိုရောကျလာကာ NLD ခမောကျဆောငျးဓါတျပုံအရိုကျခံပီးပွနျသှားတဲ့ မကောျနဲဟာ ဆီးနိတျကို ရောကျတာနဲ့ ပိတျဆို့ဒဏျခတျဖို့ ဥပဒကွေမျးကိုတငျသှငျးပါတော့တယျ – တငျသှငျးတဲ့ဥပဒကွေမျးနာမညျက ” Free Burma Act of 1995 ” တဲ့ ။

၁၉၉၅ ဇှနျလ တရကျမှာ ကှနျဂရကျလှှတျတောျအမတျ ၆၁ ယောကျက ကလငျတနျဆီစာရေးပီး ” မွနျမာပွညျဆီ ရငျးနှီးမွုပျနှံမှုအသဈတှေ မရောကျရှိရေး ” တောငျးဆိုကွပါတယျ ။

ပိတျဆို့ဒဏျခတျဖို့ဥပဒကွေမျးဟာ အတညျဖွဈနိုငျခြရှေိကွောငျးပေါျလှငျသှားပါတယျ ။
နဝတဟာ အခြိနျသိပျမဆိုငျးရဲပဲ ၁၉၉၅ ဇူလိုငျ ၁၀ မှာ ဒေါျအောငျဆနျးစုကွညျကို နအေိမျအကယြျခြုပျကနေ လှှတျပေးလိုကျပါတော့တယျ ။
စဈအစိုးရဟာ ပိတျဆို့ဒဏျခတျမှုမုနျတိုငျးကို အံတုရဲဖို့မပွောနဲ့ ; လဖေိအားနညျးရပျဝနျးပေါျလာတာကိုတောငျ အလေးထားတုန့ျပွနျလေ့ရှိကွောငျး ဒီဖွဈရပျက သကျသပေါပဲ ။

တနျးပီးအောငျမွငျတာမဟုတျ
—————————————
မကောျနဲတငျသှငျးတဲ့ Free Burma Act of 1995 ဟာ အတောျထိရောကျပါတယျ – ဒီဥပဒကွေမျးမှာ –
၁ -အမရေိကနျပွညျထောငျစုမှ ရငျးနှီးမွုပျနှံ့မြားနှင့ျအကူအညီမြားမွနျမာပွညျသို့မရောကျရှိရေး
၂ – ကုနျသှယျရေးဆိုငျရာအခှနျကငျးလှတျခှင့ျမြားရုပျသိမျးရေး
၃ – မွနျမာပွညျမှ အမရေိကနျသို့ပို့ကုနျမြားကို တားမွဈရေး
၄ – မွနျမာနှင့ျ အမရေိကနျကွား ခရီးသှားလာခှင့ျကိုကန့ျသတျရေး
၅ – ဘကျပေါငျးစုံ အပွညျပွညျဆိုငျရာ အကူအညီမြား မွနျမာပွညျမရရှိရေး
စသဖွင့ျ ထောင့ျစုံအောငျပါဝငျပါတယျ ။ ဒီဥပဒအေတိုငျးသာဆိုရငျတော့ နဝတဟာ အခြိနျတိုအတှငျး ဒူးထောကျကသြှားမှာပါ ။ ဒါ့ကွောင့ျလညျး မပွဌာနျးဖွဈအောငျ နဝတဟာ ဒေါျစုကို အခြိနျမှီလှှတျပေးလိုကျတာပါ ။

ဒေါျစုကိုလညျးလှှတျပေးလိုကျရော Free Burma Act of 1995 ဟာ မပွဌာနျးဖွဈတော့ပဲ အဲ့ဒါထကျ ပြော့တဲ့ ပိတျဆို့မှုဥပဒစောပိုဒျတခြို့သာ ” အမရေိကနျပွညျထောငျစု၏နိုငျငံခွားထောကျပံ့ကူညီခွငျးဥပဒေ ” မှာ ပါလာပါတော့တယျ ။ အဲ့ဒီပါလာတဲ့စာပိုဒျတှမှောတော့ ” အမရေိကနျပွညျထောငျစုက ကုလသမဂ်ဂဖှံ့ဖွိုးရေးရနျပုံငှသေို့ ပေးအပျတဲ့အကူအညီမြားအား မွနျမာပွညျမရရှိစရေ ” ဆိုတာလောကျပဲ ပါလာပါတော့တယျ ။ အမြားကွီးအားပြော့သှားတာပေါ့ဗြာ ။

မကောျနဲကတော့ မွနျမာ့ဒီမိုကရစေီအရေးကို တတျနိုငျသမြှ အားဖွည့ျပေးဖို့ ကွိုးစားပါတယျ – နဝတကို ပိတျဆို့မရတော့ ဒီမိုကရစေီအငျအားစုတှကေို ငှကွေေးပံ့ပိုးပေးဖို့ ဥပဒစောပိုဒျထည့ျသှငျးပေးပါတယျ ။ ရနျသူကိုပိတျဆို့မရတော့ မိတျဆှကေိုကူတဲ့သဘောပေါ့ ။ အဲ့ဒါကွောင့ျ ၁၉၉၅ မှာ မွနျမာ့ဒီမိုကရစေီအငျအားစုတှဟော ဒေါျလာ ၂ သနျး ရရှိခဲ့ပီး ၁၉၉၆ မှာ ဒေါျလာ ၂ သနျးခှဲရရှိခဲ့ပါတယျ ။ နောကျနှဈတှမှောလညျး အမရေိကနျနိုငျငံခွားရေးဌာနက တိုးမွှင့ျပီးပေးသှားခဲ့ပါတယျ ။

၁၉၉၅ ဒီဇငျဘာ အမရေိကနျအောကျလှှတျတောျက resolution တခုထုတျပွနျပါတယျ – စဈအစိုးရအနနေဲ့တှေ့ဆုံဆှေးနှေးရေးတံခါးဖှင့ျဖို့ ; နိုငျငံရေးအကဉြျးသားတှလှေှတျပေးဖို့ ; မူးယဈဆေးဝါးကို ထိနျးခြုပျဖို့ ။ ဒါပမေဲ့ လှှတျတောျတရပျတညျးက ထုတျဆင့ျတဲ့ resolution ဟာ ဥပဒအောဏာသကျရောကျမှုမပါတဲ့အတှကျ ပိတျဆို့ဒဏျခတျမှုဥပဒတှေလေိုတော့ မထိရောကျပါဘူး ။

ဓါတျပုံ – မကောျနဲ